Baleka Mbete
| Sex or gender | female |
|---|---|
| Country of citizenship | South Africa |
| Name in native language | Baleka Mbete, Baleka Mbete |
| Family name | Mbete |
| Date of birth | 24 Bõn-biuungo kiuugu 1949 |
| Zĩ-ninga o roge | Transvaal Province |
| Spouse | Keorapetse Kgositsile |
| Languages spoken, written or signed | English |
| Occupation | politician, minister |
| Educated at | Inanda Seminary School |
| Member of political party | African National Congress |
| Described at URL | https://www.parliament.gov.za/person-details/668, https://www.pa.org.za/person/baleka-mbete/ |
Baleka Mbete (a sẽn dog yʋʋmd 1949 sigr kiuug rasem 24 wã) yaa Afirik-Bĩngr politik soab sẽn yaa Afirik Kibɩ tẽnga taoor soab pʋga yʋʋm 2008 yʋʋmd kiuugã n tãag yʋʋm 2009 yʋʋmd kiuug rasema. A yɩɩ tẽnga taoor soaba yʋʋm a yiib sẽn pa pʋga, 2004 n tãag 2008 la 2014 n tãag 2019. A yɩɩ taoor soab pʋɩɩr yʋʋmd 1996 n tãag yʋʋmd 2004.[1] A yaa African National Congress (ANC) ning ning sẽn yãk a taoor soab yʋʋmd 1994 wã, la a basa a zĩiga yʋʋmd 2019.
A Mbete sẽn dog KwaZulu-Natal wã yaa karen-saamb sẽn zãms n yaa ra-karemd sẽn zab ne apartheidã, sɩngrẽ ne b sẽn boond tɩ Black Consciousness Movement. Yʋʋmd 1976 wã n tãag 1990 wã, a zĩnda ANC wã sẽn da be Afirik Kibar soolmẽ wã. Wakat kãnga, a yɩɩ politikã taoor soaba, la a yɩɩ yɩɩd yɩɩla taoor soaba. A sẽn lebg n wa Afirik Kibar, a talla ANC taoor-lʋɩtbã sẽn da be n na n tõog n kao apartheidã kaoobã, la a maana ANC pagb sullã sẽn lebg n sɩng n wa n yaa tẽnga sɛk-bi-tʋʋmd yʋʋm 1991-1993.
A Mbete yaa tẽnga taoor soab n yãk a meng n zĩnd tẽnga pʋga, yʋʋmd 1994 wã, la a zĩnda tẽnga pʋga hal tɩ ta 2019 soabã, hal tɩ pa be yʋʋm 2009 n tãag 2014 ye. A sẽn wa n be tẽnga pʋgẽ wã sɩngame yʋʋmd 1996 wã, a sẽn yɩ tẽnga taoor soab pʋga, la a kell n yɩɩ tẽnga taoor soab a tãab soaba, a sẽn wa n lebg tẽnga taoor soab n na n tũ Frene Ginwala. Yʋʋmd a tãab-n-soabã sẽn yaa yʋʋmdã, a kẽnga taoor-soabg pʋga, yʋʋm 2008 sigt kiuugã pʋgẽ, sẽn yɩlẽ tɩ tẽnga taoor soab a Thabo Mbeki yik n kao a naam.
Baa a sẽn zãgs n pa le wa Parlamentẽ yʋʋmd 2009 wã, a Mbete lebg n waame yʋʋmd 2014 kiuugã pʋgẽ, a sẽn da yaa tẽnga taoor soab. A sẽn wa n be tẽnga pʋga, a pa le yãt a sẽn da be wã ye.
A yaa ANC ning sẽn sɩng n yaa a Zuma taoor soaba yʋʋm yʋʋm yʋʋm 1976. A yɩɩ ANC tẽnga taoor lʋɩtb sull ning sẽn be yʋʋmd 1994 n tãag yʋʋm 2022 soabã.
A vɩɩm la a lekolle bangr
[tekre | teke sidgem]A Mbete rogame yʋʋmd 1949 bõn-bɩʋʋng rasem 24 daarẽ, Hlubi zakã pʋgẽ[2] Clermont, sẽn yaa tẽng sẽn be Durban soolmẽ wã.[3] A zĩnda a bi-puglã pʋga a ma-poak sẽn be Transvaal sẽn be rɩtgẽ wã, n kẽng lekoll sẽn pa beẽ wã.[3] Yʋʋmd 1958 wã, a zakã rãmb kolga Cape Province wã, tɩ b ba wã tõe n tʋm sɛb-rãmb tʋʋmd Fort Hare Yuniõrmẽ.[4] A sẽn wa n pa le tʋmda, a sẽn da be Afirik Kibar Komunisã wã yĩnga.[3] A ma ra yaa pe-poakre, la a ra yaa bi-bɩɩg a yiib soaba la bi-pugl a ye zakẽ.[5]
A sẽn wa n paam a Inanda Seminary yʋʋmd 1968 wã,[6] a kẽnga Eshowe Training College sẽn be Eshowe wã, la sẽn looge, a kẽe Lovedale sẽn be Alice wã.[3] A paama zãmsg karen-saamb yʋʋmd 1973 wã, la a lebg n wa Durban n zãms lekoll sẽn be KwaMashu.[4][6]
Anti-apartheid tʋʋmd
[tekre | teke sidgem]A Mbete sẽn da zãmsd nebã Natal tẽnga, a kẽnga b sẽn boond tɩ Black Consciousness Movement wã pʋgẽ. Yʋʋmd 1976 wã sɩngrẽ, b yõka a Mbete ne a ba-biigã n bas-b tɩ b tʋmd politikã yĩnga.[3] A sẽn wa n bas-a wã, a kẽnga tẽn-soaba, n bas Afirik-Dĩng n kẽng Swaziland yʋʋmd 1976 rasem 10 soabã.[3][4]
Exile: 1976–1990
[tekre | teke sidgem]A Mbete sẽn da be tẽn-soaba wã, a kẽnga Afirik Nasyonal Kongre (ANC) ning sẽn zabd ne apartheidã pʋgẽ. A zãmsda me lekoll sẽn be Mbabane, Swaziland, hal tɩ ta 1977 wã, a sẽn wa n kẽng Dar es Salaam, Tanzani. A sẽn be Dar es Salaam, Tanzania wã,[6] a tʋma a ANC tʋʋm ne yẽesem, n kẽ a parti wã sɛbã la sɛbã pʋga - sẽn yɩɩd fãa, a tʋma Radio Freedom wã - la a Rãagdb sullã, sẽn yaa sull ning sẽn dɩk b zĩigẽ ANC pagb sull sẽn da pa be wã. A Mbete yɩɩ Tansanɩ pagb sullã sɛk-koɛɛga yʋʋm 1978-1981.[6]
Yʋʋmd 1981 n tãag 1983, a yɩɩ ANC taoor soaba Nairobi, Kenya, zĩig ning a sɩdã sẽn da tʋmdẽ.[3][6] Rẽ poore, a zĩnda Gaborone, Botswana (1983-1986); Harare, Zimbabwe (1986-1987); la Lusaka, Zambia (1987-1990).[6] Sẽn paas a tʋʋm ne pagbã sullã, a ra kẽeda kulturã la b zãmsgã pʋgẽ, a sẽn yaa Medu Art Ensemble taoor soaba.[3] A ra yaa yɩɩt sẽn yiisd b sɛbã me, n gʋlsd a pʋg-paalgã yʋʋr sẽn boond t'a Baleka Kgositsile.[7]
Transition: 1990–1994
[tekre | teke sidgem]A Mbete lebg n waame Afirik Dĩngrma sẽn yi a Zeova yembrã pʋgẽ yʋʋmd 1990 tʋʋl kiuugã pʋgẽ.[8] Yʋʋm nins sẽn pʋglã, a ra yaa ANC sull ning sẽn da be n na n maan sõssã n na n kɩt tɩ b pa le tar sor n na n welg b meng ye.[9] Sẽn paase, b lebs n lugla ANC pagb sull yʋʋmd 1990 tʋʋlg kiuugã, la a Mbete zĩnda taoor-soab sull ning sẽn get b sẽn lebs n lugl-a wã pʋgẽ.[6] Yʋʋmd 1991 wã, yʋʋmd 1991 wã, b sẽn maan tigis-kãseng ning sẽn deng n be Kimberley wã,[10] b yãka a Mbete t'a yɩ tigis-kãsem soaba. A yɩɩ taoor soaba a Gertrude Shope.[11] A zĩnda a tʋʋmdã pʋgẽ wakat a ye: yʋʋmd 1993 yʋʋm-soabg kiuugã, b yãka a Nosiviwe Mapisa-Nqakula t'a wa rɩ a naamã.[12]
A tʋʋma goosneema puga
[tekre | teke sidgem]Yʋʋmd 1994 Afrɩka Kibɩ wã pipi sõob sẽn zĩnd apartheidã poore, b yãka a Mbete t'a na n yɩ ANC taoor soab Ninsaal Tigenga pʋgẽ. Yaa a sẽn sɩng a yʋʋm 25 tʋʋmdã sẽn yɩ South African Parliament tẽnga taoor lʋɩtb sullẽ wã.[6] Sẽn paase, yʋʋmd 1994 yʋʋm-rɩt kiuugã, b yãka a sẽn yaa a nin-buiidã taoor lʋɩtb sull ning sẽn get b sõor yelle. A paama vot wʋsg n yãk a soab tɩ a yaa a 17 soabã.[13]
Yʋʋmd 1995 wã, b yãka a Mbete t'a yɩ ANC tẽnga taoor soaba, la a yɩ tẽnga taoor soab sẽn get sɩdã la zems-n-taar komisyonã taoor soaba.[6]
Deputy Speaker: 1996–2004
[tekre | teke sidgem]Yʋʋmd 1996 wã, a paama taoor-soaba, a sẽn na n yɩ tẽnga taoor soab ning sẽn geta tẽnga yɛl yelle. A Bhadra Ranchod n lebg tẽnga soaalã.[14] Yʋʋmd 1999 wã, yʋʋmd 1999 wã kiuug rasem 14 wã, a sẽn wa n yãk n na n yɩ taoor soab pʋɩtba, a paama boto, n tõog a Dene Smuts sẽn yaa demokrɩtã wã. A paama vot 326 n yaool n pa paam a Smuts n yãk a 47 ye.[15]
Yʋʋmd 1997 wã, yʋʋmd 1997 wã, b wilgame tɩ a Mbete paama a so-toakã sɛb sẽn pa zems ne a sẽn da kõ-a wã, a sẽn da maand mak-sõngo, Mpumalanga. A Mbete yeelame t'a ra yaa wʋsg n pa tõe n gũ a sor n wa paam a sor n na n tɩ bao sor n na yɩl n tõog n soog a meng raab ye. La a kɩɩsame tɩ a pa zoe n yeel woto ye.[5] B sẽn maan b sẽn datã, b maana yel-solemd sẽn yaa kãseng n paas tɩ b bãng b sẽn maan b tʋʋm wẽnsã wɛɛngẽ Mpumalanga wã sẽn be zĩig ning sẽn yaa koakã tʋʋm zĩigẽ wã,[16] la b yiis tẽnga minisr a ye tʋʋm-kãnga pʋgẽ. La b pa yeel tɩ b pa maan yel-wẽn ye, la b yeelame tɩ b "maaga a sẽn pa mi bũmb ning sẽn yaa wẽnga".[17][18][19]
A sẽn yɩ taoor soaba n goamde wakat a pipi: 2004-2008
[tekre | teke sidgem]Yʋʋmd 2004 wã, b sẽn yãk n yãk n na n yɩ tẽnga taoor dãmb n na n yãk a Mbete n yɩ tẽnga naab n na n dɩk a Frene Ginwala.[20] A yaa a Zeova Kaset soaba. A yaa a sẽn yãk-a t'a wa maan tʋʋm-tʋmdã yʋʋmd 2004 yʋʋm-vẽk kiuug rasem 23 wã Gwen Mahlangu yaa a yaoodã.[21]

A Mbete sẽn yɩ taoor soaba wakat yɩɩ wa a Travelgate scandal bãaga, sẽn da yaa politikã rãmb sẽn zãgs b sẽn da kõ-b b sẽn na n kẽed ne tẽnga taoor dãmb n tɩ kẽed ne tẽngã. A Post & Guardian wã yeelame tɩ a ra yaa ANC "bãmbã sẽn gɩdg b sẽn tõe n maan bũmb ninsã" taoor soaba.[22] A wilgame tɩ a talla a Tony Yengeni, ANC politik soab sẽn da beẽ wã, n deeg tɩ b kʋʋ a Parlament yʋʋmd 2003 wã. A menga tũuda a Yengeni n kẽng Pollsmoor Prison bãens roogẽ yʋʋmd 2006 wã, a sẽn wa n wa n wa maan a bãensã.[23] La a Mbete yeelame t'a tara sor n na n paas a Parlamentã la a kom-tĩnsã pãnga, n yeel t'a paama "tĩnd sẽn yaa bãnd sẽn yaa gom-bi-kãnga".[24] A sẽn maan woto wã kɩtame t'a Zingile Dingani, sẽn yaa tẽnga taoor soaba, baoo a meng tʋʋm tʋʋm n paas n kõ a meng tʋʋmde.[24][25]
Yʋʋmd 2006 yʋʋm-yɛr kiuugã, a Mbete ra rɩkda a zõog n na n kẽng a Ellen Johnson Sirleaf sẽn na n yɩ Liberia tẽnga taoor soaba waoogrã. A sẽn da be a pʋgẽ wã yaa a tʋmtʋmd a ye.[26] A Ferial Haffajee yeelame tɩ ligdã yaa tʋʋm-dẽgd.[27]
B sen wã n naan yãki ANC taoor soaba
[tekre | teke sidgem]A Mbete sẽn wa n yaa taoor soaba wakatẽ wã, b yãka a tɩ b na n yãk a ANC taoor lʋɩtb sull n zĩnd a 52nd National Conference wã pʋgẽ, sẽn zĩnd Polokwane yʋʋmd 2007 yʋʋm-soabg kiuugã pʋgẽ. A ra yaa sull ning sẽn geta a sullã taoor soaba tʋʋmde, la a basa a sẽn da rat n yɩ sullã taoor soab n na n yɩ sull ning sẽn get a yellã.[28] Tokyo Sexwale ra yãkame tɩ b yɩ tẽnga taoor soaba, la a wilgame t'a na n basa a Mbete poorẽ n na n sõng "rɩtbã pãng paasgo".[29]
Sẽn pʋgda, yʋʋm 2007 yʋʋm kiuug rasem 18 wã, a Mbete paama yʋʋm a nu n lebg ANC tẽnga taoor soaba. A sẽn da rat n yɩ taoor soab a Jacob Zuma wã,[28] a tõoga a Joel Netshitenzhe sẽn da rat tɩ yaa a Thabo Mbeki n wa n na n wa n kao a naamã. A tõogame n paam n deeg boto sẽn yaa 61% n kõ a Soamã.[30]
Deputy President: 2008–2009
[tekre | teke sidgem]Yʋʋmd 2008 sigt kiuug rasem 20 wã, ANC wilgame tɩ b kosa a Mbeki t'a yi a zu-soaba. A sẽn wa n na n sigl a meng n kõ a Mbete tʋʋm-no-kãsenga, a wa n sigla a sẽn na n siglg a meng n sigl n sigl-a wã.[31]
B ra tagsdame tɩ a Mbete na n lebga a Mbeki zu-soaba, tɩ kɩt t'a lebg pʋg-soaba sẽn yaa tẽnga taoor soab pipi Afrika-Dĩngã pʋgẽ. Yʋʋmd 9 kiuug rasem 23 wã, SABC wilgame tɩ a Mbete yaa Afirik Kibar tẽnga taoor soab pʋga kandida sẽn yaa a sẽn na n yɩɩdã, a Phumzile Mlambo-Ngcuka sẽn yi tʋʋm-kãnga poorã poorã.[32]
Yʋʋmd 2008 bõn-bɩʋʋng kiuug rasem 25 soabã, a Motlanthe yãka a tɩ yɩ tẽnga taoor soab pʋga.[33]
Hiatus n-yɩ Parliament: 2009–2014
[tekre | teke sidgem]Yʋʋmd 2009 yʋʋm-vẽkr kiuugã, a Mbete leb n yãka a sẽn yaa a parlamentã taoor soaba, la a pa le sak n na n yɩ tẽnga taoor soab ye. A pa sak n deeg a pʋlem tɩ yaa tẽnga taoor soab me ye.[34] A Jacob Zuma sẽn wa n yaa tẽnga taoor soaba wilgame tɩ Kgalema Motlanthe na n lebga a taoor soab pʋɩɩrã, la ANC yeelame t'a na n kẽnga Luthuli tẽnga tɩ b na n tʋm a tʋʋmdã wakat fãa, n pa le lebg n wa tẽnga taoor soaba ye.[35] A Mbete zãgsame tɩ b sẽn na n pʋlem a naamã wã ra yaa tɩlɛ tɩ b leb n yãk-a tɩ b lebg tẽnga taoor soaba. A yeelame tɩ "a yaa wakat sẽn kõn sa".[36]
Yʋʋmd 2009 yʋʋm tusr kiuugã pʋgẽ, Daily Maverick wã wilgame tɩ a Mbete "ka be politikã zĩigẽ ye" tɩ yaa bũmb sẽn ket n yaa yel-solemd ne nebã.[34] La a sẽn wa n yaa ANC taoor soab wakat n sɛ, a paama a yiib-n-soabã yʋʋm 2012 yʋʋm kiuug rasem 18 daarã, a sẽn wa ne a Thandi Modise ne a vot sẽn yaa 76%.[37]
A yiib-n-soabã yaa taoor soaba goamda: 2014-2019
[tekre | teke sidgem]A Mbete lebg n kẽnga ANC tẽnga taoor dãmb taoor yʋʋmd 2014 wã, la b yãka a tɩ b lebg n kẽ tẽnga taoor dãmb tʋʋmde. Yʋʋmd 2014 tʋʋl-kãsengã pipi tigisgã wakate, a tõoga zab-soab ning sẽn da yaa zab-soaba wã ne yãgbo, n paam n deeg boto 260 ne neb 88 sẽn da yãkd a Nosimo Balindlela sẽn yaa Demokraatã Soabã.[38]
Allegations of bias
[tekre | teke sidgem]Yʋʋmd 2014 sɛt kiuug rasem 10 wã, sull a nu sẽn yaa moabg rãmba, sẽn tar n be ne Demokraat Soog ne Ekonomik Piig-n-paalbã wilgame tɩ b ratame tɩ b wilg tɩ b pa tẽed a Mbete ye. Sẽn paase, b sẽn da wa n sõsda ne taab sigr kiuug rasem 16 daarã, b tõoga b sẽn da rat n yeel tɩ b pa le sak n deeg ye. Woto yaa sẽn yɩ to-to tɩ b sẽn da wa n yãk n na n yãk n yãk n bas a Mbete wã poore, b sẽn da na n yãk tɩ b yãk n bas-a wã yĩnga.[39][40]
Sẽn yɩɩd fãa, yʋʋm wʋsg pʋgẽ, b sẽn da wa n beẽ wã, b ra yetame tɩ a yaa ANC poorẽ soaba, la a yaa Zu-soabã Zuma zoobga.[41][42][43][44][45][46][47][48] Yʋʋmd 2016 tʋʋlg kiuugã, b yeelame tɩ b sẽn da wa n zabd ne b sẽn pa tar sor n na n tõog n maan b sẽn tõe fãa n maan b mens n tõog n tõog n tũ Wẽnnaam noyã.

ANC taoor lʋɩtbã koe-moonegã
[tekre | teke sidgem]Sẽn deng ANC sull 54 soabã, sẽn na n yãk a Zuma pʋɩta wa ANC taoor soaba, a Mbete wilgame t'a yaa prezida sẽn na n lʋɩ taoor yʋʋmd 2016 yʋʋm-vẽk kiuugã.[49][50] ANC pagb sullã talla kandida a to: Nkosazana Dlamini-Zuma, la b pa get a Mbete t'a yaa taoor soaba ye, la a kell n maana koe-moonegã n tũud #BM17 n tãag yʋʋm 2017 yʋʋm-soabg kiuugã.[51][52] La zãnda, a Mbete talla a Cyril Ramaphosa, sẽn yaa a Dlamini-Zuma taoor soaba, n na n yɩ a prezida.[53] B wilgame t'a ra na n sõnga a Ramaphosa, bala a sũur sãama ne a Zuma sẽn pa deeg a koe-moonegã.[54]
A Mbete pa leb n yãk n yɩ tẽnga taoor soab tigisgã pʋgẽ ye, la a pa leb n zĩnd n yãk taoor soab ning fãa ye, la b leb n yãk-a lame n yɩ tẽnga tʋʋmde taoor soaba.[55] A Post & Guardian wã sẽn togsd rẽ wã, a Mbete sẽn pa tõog n maan a naamã naabã poore, a pãng sẽn be a sullã pʋgẽ wã boogame.[56]
A sẽn paame la maan bũmb ninsã fãa poore,
[tekre | teke sidgem]Yʋʋmd 2019 wã, a Mbete yeela Sowetan sɛbã tɩ yẽ pa mi "bõn-bʋs sẽn na n zĩnd kiuugã pʋga ye".[57] A sẽn wa n yãk-a n na n yɩ tẽnga taoor soaba, a paama a soog-n-taarã, la yʋʋmd 5 soabã, ANC wilgame t'a na n yãka Thandi Modise sẽn na n wa n wa yaa tẽnga taoor soab n na n lebg tẽnga taoor soaba.[58] Sẽn pʋgl daarã, ANC wilgame tɩ b ra yetame tɩ a Mbete sẽn yiis a yʋʋr wã yaa a sẽn pa na n le wa a siglgã taoor lʋɩtb sullẽ ye.[59]
Yʋʋmd 2022 tʋʋlg kiuugã pʋgẽ, a Mbete yeela Radio 702 t'a "maana politikã". [60] La kiuug a yiib poore, b yãka-a lame t'a yɩ ANC pagb sull sull sull sull sẽn yaa taoor soaba. A sẽn maan woto wã, a rɩka taoor ne a Maropene Ramokgopa sẽn yaa a taoor soaba hal tɩ b yãk taoor-lʋɩtgã sull a ye.[61][62] Yʋʋmd 2022 yʋʋm-soab kiuugã, ANC siglgã siglgã siglg 55 soabã pʋgẽ, b pa leb n yãk-a lame tɩ b lebg n zĩnd a taoor lʋɩtbã taoor lʋɩtb sullẽ ye. A sã n wa pa le zĩnd a zĩigẽ wã, yaa naoor a pipi n zĩnd yʋʋmd 1994 wã tɛka.[63]
Commercial interests
[tekre | teke sidgem]B sẽn da wa n gomd a Mbete sẽn da yaa ned sẽn da tʋmd tʋʋm-kãsemsã yelle, b pa le tõe n bãng a sẽn yaa ned ning ye. A ne a K. M. Seimelo sẽn yaa ANC tẽnga sɛk-biis sẽn be Northern Cape wã yaa Dyambu Holdings wã pʋɩtbã, sẽn tʋmd Gautrain zãma sẽk tʋʋm-kãsenga sẽn be Gauteng soolmẽ wã.[64] B wilgame tɩ Dyambu Holdings tara zood ne gãneg sẽn ki wã, a Brett Kebble.[65] Yʋʋmd 2010 wã, b maana rap sẽn da get a sẽn na n maan "BEE" tʋʋm-teedã n kõ a R25 milyõ.[66]
A meng vɩɩm
[tekre | teke sidgem]A Mbete kẽnga ne gʋlsd la seb-gʋlsd sẽn da be yembrã, a Keorapetse Kgositsile, yʋʋmd 1978 wã.[3] B welg-b lame yʋʋmd 1992,[4] la a kẽe kãadem ne ned sẽn boond t'a Nape Khomo, sẽn yaa zak soab yʋʋmd 2016.[2] A tara kom-dibli a tãabo la kom-pugli a yiibu.[14]
Sebtiise
[tekre | teke sidgem]- ↑ https://www.parliament.gov.za/former-presiding-officers
- ↑ 2.0 2.1 Linda, Vicky Abraham and Siphiwe. "Baleka Mbete's love story". News24 (in American English). Retrieved 2025-08-04.
- ↑ 3.0 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7 3.8 "Biography of Baleka Mbete-Kgositsile by Brianna T. Hogg | South African History Online". sahistory.org.za (in English). Retrieved 2025-08-04.
- ↑ 4.0 4.1 4.2 4.3 Editor, Zimkhitha MathunjwaBlogs; Africa, HuffPost South (2017-08-08). "Baleka Mbete: The Woman Behind The Speaker". HuffPost UK (in English). Retrieved 2025-08-04.
{{cite web}}:|last=has generic name (help) - ↑ 5.0 5.1 Reporter, Staff (1997-08-08). "`I did nothing to resign about'". The Mail & Guardian (in English). Retrieved 2025-08-04.
- ↑ 6.0 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 6.6 6.7 6.8 "Baleka Mbete, Ms | South African Government". www.gov.za. Retrieved 2025-08-04.
- ↑ https://www.jstor.org/stable/463783
- ↑ http://www.sahistory.org.za/people/baleka-mbete-kgositsile
- ↑ "Baleka Mbete". Our Constitution (in American English). 1949-09-24. Retrieved 2025-08-04.
- ↑ Winnie Mandela's Defeat In ANC Vote Is Hailed. ISSN 0882-7729.
- ↑ Team, Politics (2245-07-25). "Baleka Mbete: a JZ ally who wants a state capture probe". IOL (in English). Retrieved 2025-08-04.
{{cite web}}: Check date values in:|date=(help) - ↑ https://www.sahistory.org.za/sites/default/files/Celebrating%20Women%20in%20SA%20history.pdf
- ↑ "49th National Conference: National Executive Committee as elected at Conference – ANC" (in American English). Retrieved 2025-08-04.
- ↑ 14.0 14.1 Percival, Jenny (2008-09-19). Baleka Mbete profile (in British English). ISSN 0261-3077.
- ↑ Reporter, Staff (1999-06-14). "GINWALA RETURNS AS SPEAKER". The Mail & Guardian (in English). Retrieved 2025-08-04.
- ↑ Reporter, Staff (1997-05-23). "'Fire MEC', says licence scam report". The Mail & Guardian (in English). Retrieved 2025-08-04.
- ↑ Reporter, Staff (1997-05-26). "Sacked MEC will fight licence probe". The Mail & Guardian (in English). Retrieved 2025-08-04.
- ↑ "Global Integrity - South Africa Timeline". www.globalintegrity.org. Archived from the original on 2007-08-26. Retrieved 2025-08-04.
- ↑ Reporter, Staff (1997-12-23). "Up to their necks in sleaze …". The Mail & Guardian (in English). Retrieved 2025-08-04.
- ↑ "Madam Speaker silenced". News24 (in American English). Retrieved 2025-08-04.
- ↑ https://mg.co.za/article/2004-04-23-mbete-mahlangu-elected-to-top-posts/
- ↑ Reporter, Staff (2008-10-02). "Why Mbete?". The Mail & Guardian (in English). Retrieved 2025-08-04.
- ↑ http://www.thetimes.co.za/SpecialReports/Yengeni/Article.aspx?id=298749
- ↑ 24.0 24.1 Reporter, Staff (2006-07-28). "MPs seek new powers". The Mail & Guardian (in English). Retrieved 2025-08-04.
- ↑ Reporter, Staff (2006-10-13). "Goniwe hides in Parliament". The Mail & Guardian (in English). Retrieved 2025-08-04.
- ↑ Reporter, Staff (2006-03-24). "Now the speaker joins the jet set". The Mail & Guardian (in English). Retrieved 2025-08-04.
- ↑ Reporter, Staff (2006-04-10). "Flights of fancy". The Mail & Guardian (in English). Retrieved 2025-08-04.
- ↑ 28.0 28.1 Booysen, Susan (2011). Aluta continua, from Polokwane to Mangaung. Wits University Press. pp. 33–84. doi:10.18772/12011115423.5. ISBN 978-1-86814-542-3.
- ↑ Booysen, Susan (2011). Aluta continua, from Polokwane to Mangaung. Wits University Press. pp. 33–84. doi:10.18772/12011115423.5. ISBN 978-1-86814-542-3.
- ↑ "RESULTS FOR THE ELECTION OF ANC OFFICIALS". www.anc.org.za. Archived from the original on 2008-06-29. Retrieved 2025-08-04.
- ↑ Reporter, Staff (2008-09-21). "Mbeki resigns before the nation". The Mail & Guardian (in English). Retrieved 2025-08-04.
- ↑ http://www.sabcnews.com/politics/government/0,2172,177271,00.html
- ↑ Allen, John (2008-09-25). South Africa: New President Removes Health Minister (in English).
- ↑ 34.0 34.1 Grootes, Stephen (2009-12-07). "The rise (and denied fall?) of Baleka Mbete". Daily Maverick (in English). Retrieved 2025-08-04.
- ↑ https://ewn.co.za/2009/05/08/Deputy-President-Baleka-Mbete-out-of-government
- ↑ Reporter, Staff (2009-05-12). "Mbete denies she was chasing deputy president post". The Mail & Guardian (in English). Retrieved 2025-08-04.
- ↑ Reporter, Staff (2012-12-18). "Mangaung: The ANC's newly elected top six". The Mail & Guardian (in English). Retrieved 2025-08-04.
- ↑ Reporter, Staff (2014-05-21). "Baleka Mbete sworn in as speaker of the House". The Mail & Guardian (in English). Retrieved 2025-08-04.
- ↑ "Mbete motion defeated after opposition walkout". News24 (in American English). Retrieved 2025-08-04.
- ↑ http://www.timeslive.co.za/politics/2014/09/10/opposition-unites-to-say-baleka-mbete-must-go
- ↑ Ferreira, Emsie (14 November 2014). "Mbete vows to protect Parliament". IOL. Retrieved 2016-04-10.
- ↑ Stone, Setumo (17 February 2015). "Mbete's incendiary remarks reveals bias and paranoia". The Dispatch. Archived from the original on 22 March 2016. Retrieved 2016-04-11.
- ↑ Makhanya, Mondli (14 February 2016). "Baleka Mbete, a crime scene cleaner". CityPress. Retrieved 2016-04-11.
- ↑ SAPA (22 March 2015). "Parliament denies accusations of bias". IOL. Retrieved 2016-04-11.
- ↑ Zuma, President Jacob; GCIS, Speaker of Parliament Baleka Mbete Picture. "Mbete shielded president from R4bn jet issue". Retrieved 2016-04-10.
- ↑ Ackroyd, Bianca. "WATCH: 'Step Aside Mbete' Demands Opposition". www.enca.com. Retrieved 2016-04-10.
- ↑ de Vos, Pierre (18 March 2015). "The World According to Baleka: Making up rules for Parliament". www.dailymaverick.co.za. Retrieved 2016-04-10.
- ↑ Makinana, Andisiwe (17 September 2014). "Baleka Mbete's parly position brings the House down". The M&G Online. Retrieved 2016-04-10.
- ↑ Baleka Mbete: I've been asked to lead the ANC (in English). Archived from the original on 2023-07-03.
- ↑ Munusamy, Ranjeni (2016-04-19). "Baleka Mbete: Madam Speaker, Madam President?". Daily Maverick (in English). Retrieved 2025-08-04.
- ↑ Baleka Mbete says her bid for ANC's presidency is ‘not formally on the table yet’ (in English). Archived from the original on 2024-12-17.
- ↑ Reporter, Staff (2017-09-01). "ANC presidential race wide open". The Mail & Guardian (in English). Retrieved 2025-08-04.
- ↑ "Baleka Mbete endorses Cyril Ramaphosa for ANC president". News24 (in American English). Retrieved 2025-08-04.
- ↑ Reporter, Staff (2019-02-08). "Point of order, Madam Speaker!". The Mail & Guardian (in English). Retrieved 2025-08-04.
- ↑ "Here is the ANC's new NEC". News24 (in American English). Retrieved 2025-08-04.
- ↑ Tandwa, Lizeka (2021-07-16). "Where are all the (ex)president's men and women?". The Mail & Guardian (in English). Retrieved 2025-08-04.
- ↑ https://www.sowetanlive.co.za/news/south-africa/2019-01-30-speaker-of-parliament-baleka-mbete-anxious-about-her-future/
- ↑ Thandi Modise to replace Baleka Mbete as National Assembly speaker (in English). Archived from the original on 2024-12-17.
- ↑ Baleka Mbete and Malusi Gigaba decline parliamentary seats (in English). Archived from the original on 2025-03-19.
- ↑ "Primedia Plus". Primedia Plus (in English). Retrieved 2025-08-04.
- ↑ Khumalo, Juniour. "'It was not about what I preferred, but the task at hand': Mbete on taking up ANCWL convener post". News24 (in American English). Retrieved 2025-08-04.
- ↑ Hunter, Juniour Khumalo and Qaanitah. "Ramaphosa advisor touted to lead tentative ANC Women's League structure alongside Baleka Mbete". News24 (in American English). Retrieved 2025-08-04.
- ↑ Sadike, Mashudu (2023-06-18). "Scores of senior ANC leaders including Pravin Gordhan, Derek Hanekom, Joel Netshitenzhe, Tito Mboweni booted out". IOL (in English). Retrieved 2025-08-04.
- ↑ http://www.citizen.co.za/index/article.aspx?pDesc=28171,1,22
- ↑ "The Times - A finger in all the right pies". www.thetimes.co.za. Archived from the original on 2008-11-25. Retrieved 2025-08-04.
- ↑ Reporter, Staff (2013-09-06). "Investigators: 'Gold Fields bribed Mbete'". The Mail & Guardian (in English). Retrieved 2025-08-04.