Charity Ngilu
| Sex or gender | female |
|---|---|
| Country of citizenship | Kenya |
| Given name | Charity |
| Date of birth | 28 Yuum-vẽkr kiuugu 1952, 1 Yuum-vẽkr kiuugu 1952 |
| Zĩ-ninga o roge | Machakos County, Mbooni |
| Languages spoken, written or signed | English, Kiswahili, Kamba |
| Occupation | politician, minister |
| Position held | Member of the National Assembly, Governor of Kitui County, Minister of Health of Kenya, Secretary for Water and Irrigation, Secretary for Lands |
| Educated at | Alliance Girls High School |
| Member of political party | National Rainbow Coalition |
| Ethnic group | Kamba people |
Charity Kaluki Ngilu (b sẽn dog yʋʋmd 1952 yʋʋmdã 1 rasem 28 wã) yaa Kenya politik soab la a yiib soaba sẽn yaa goobneer sẽn yãkd a Kitui tẽnga. A pa tõog n yɩ Kenya tẽnga taoor soab yʋʋmd 1997 wã ye.[1] A yɩɩ bãagã ministɛɛr yʋʋmd 2003 n tãag yʋʋmd 2007 wã, la koomã la rĩirã ministɛɛr yʋʋm 2008 n tãag yʋʋm 2013. A yɩɩ tẽnga yel-gɛt sẽn geta tẽ, roogã la tẽnga yɛl wɛɛngẽ me yʋʋmd 2013 n tãag yʋʋm 2015.
A Charity Ngilu kẽnga Alliance Girls High School, [2] n yaool n kẽe goosneer sekretɛɛr kolɛjẽ, Kianda kolɛjã, la Kenya Institute of Administration for Commerce wã pʋgẽ n paam tõog n tall sor la sekretɛɛr karengã. A sɩngame n yaa sɛk-sɛkɛɛr n yaool n lebg sakre-bi-poak sẽn tar pãng ne plastikã la bur-kɩtbã wɛɛngẽ. [3][4]
A politik vɩɩm
[tekre | teke sidgem]A Ngilu n yãk n na n yɩ Kibla Kibla tigisẽ ning sẽn be Kitui wã yʋʋm 1992 wã, a sẽn da yaa Demokraatã. A leb n paama a naamã n yãk a naamã n yɩ tẽnga taoor soab yʋʋmd 1997 wã, a sẽn paam so-demokraatã sẽn be Kenya wã n paam a nu soaba, a Daniel arap Moi sẽn wa n tõog n tõog n yɩ tẽnga naaba. A Wangari Maathai ne a Karen lebga Kenya pipi pag sẽn na n yɩ prezida.
Rẽ poore, a kẽnga Kenya National Party wã pʋgẽ. Yʋʋmd 2002 yʋʋm-rɩt kiuugã, a sullã ra yaa tẽngr-tẽngã tãb-biisã (NARC). A Mwai Kibaki sẽn yaa tẽnga taoor soaba n yãk-a t'a yɩ laafɩ ministɛɛr a sẽn yãk a minisɛɛrã yʋʋmd 2003 yʋʋm-vẽk kiuug rasem 3 wã. B yãka-a lame tɩ b yɩ NARC taoor soaba.
A Ngilu ra yaa karen-bi-paal a ye sẽn be goosneema wã pʋgẽ, sẽn pa wõnd a John Michuki la a Kibaki sẽn yaa karen-biig a ye. La a sẽn wa n bas tɩ b pa le tõe n maan a sẽn da yaa a sẽn yaa a sẽn na n maan a Zeova raabã wã, a sẽn wa ne a sẽn yaa b sẽn na n yãk a sẽn na yɩl n maan a raabã wã, b pa tõog n maan a tʋʋmdã ye.[5][6][7]
Yʋʋmd 2007 zĩ-likr kiuug rasem 5 wã, a Ngilu wilgame t'a teelda Orange Democratic Movement la a Raila Odinga sẽn na n yɩ a prezida wã, yʋʋm 2007 yʋʋm-rɩt kiuugã sẽn na n zĩndã; a wilgame t' a Odinga yaa a Nelson Mandela.[5][7]A ra yeelame tɩ a ket n yaa goosneema wã pʋgẽ, baa ne a sẽn deeg Kibaki taoor soabã. [8] La Kibaki sẽn yiis-a a naamã yʋʋmd 10 soabã, a wilgame t'a na n yɩɩ sodaas a ye.[9][10]
A Ngilu leb n paama a naamã a Kitui Central wã pʋga, yʋʋm 2007 yʋʋm-vẽk kiuugã pʋga. Kibaki tõoga a prezidaalã, tɩ zems ne tʋʋm-teed ning sẽn yɩ sorã, la a ODM n kɩɩs rẽ, la b wa n wa n wa ne zu-loees wʋsgo[11] La baasgo, b welgame ne tõog pʋɩɩr sull sull ning sẽn yaa b taoor soaba, la b yãka a Ngilu t'a yɩ koom la koomã ministɛɛr.[12]
A Kitui County Governor
[tekre | teke sidgem]A Ngilu ra yaa Kitui tẽnga naab n zab yʋʋm 2017 wã, n tõog a Julius Malombe, n lebg pagb a tãabã sẽn yãk-b tɩ b yɩ goabneerã. [13]
Directives on Environmental Protection
[tekre | teke sidgem]A Ngilu sẽn yɩ Kitui tẽnga naab wakat sɩngame ne zu-loees la sẽn yaa wʋsg ne nebã sẽn kẽed ne zabr ne sobg tigsgã la bugum sẽn yõogd la b sẽn dɩkd tãntã. A Ngilu yeelame tɩ b tara sor n na n kogl zĩ-gãongã.[14] B sẽn gɩdg tɩ b ra rɩk tãntã wã kɩtame tɩ b yet tɩ b yaa buud toor-toore. Rẽ kɩtame tɩ b bool a Ngilu n sok-a bʋʋdo.[15] Kiambu tẽnga naab a Ferdinand Waititu kẽnga taoor n kos[16] Charity Ngilu t'a maan b sẽn na n wa n wa n zab ne a taabã. A Ngilu sẽn maan woto wã kɩtame tɩ taoor dãmb sẽn be Kenya soolmã sẽn be tẽng-bɩɩgẽ wã, sẽn boond tɩ Ukambani wã zab ne-a.[17][18] A Ngilu paama sor sor sor tɩ b ra sak tɩ b yõk-a n da wa maan karẽ-gãong ye. [19] B sẽn da yeel tɩ b pa segd n tall tãb-koglgã n tɩ dɩk-b n tɩ dɩk b koomã, b ra pa mi tɩ b ra segd n maan bũmb sẽn na yɩl n sãam a Ngilu noyã ye. [20] Sẽn paase, b ra pa le tar sor n na n zab ne nebã ye.[21][22]
Zĩ-kãsems ne tẽn-tẽngã tigis-kãsemse
[tekre | teke sidgem]A sẽn yɩ goobneer yʋʋm a yiib pipi wã, a ra tara zood sẽn yaa sõma ne Kitui goobneerã. Yʋʋmd 2018 yʋʋm-rɩt kiuugã, b sẽn da wa n be n na n wilg tɩ b pa na n kõ tẽnga taoor dãmb ligd ye.[23][24][25] B wilgame tɩ tʋʋm-sõng ning b sẽn da tʋmd ne tigimsã la b saam-biisã paama tʋʋm-sõng yʋʋmd 2019 wã pʋgẽ.[26] A sẽn da wa n na n maan woto wã, a wilgame tɩ b pa na n tõog n yãk ligd n tɩ ta yʋʋm 2020 soabã ye.[27][28]
Tẽns nins sẽn be bãag pʋgẽ wã taoor lʋɩtb sull sẽn yãkd neb
[tekre | teke sidgem]A sẽn da yãk a pʋg-bi-poakã n na n yɩ tẽnga taoor soaba, a wilgame tɩ b pa na n tõog n yãk a pʋg a ye ye.[29] A sẽn yaa tẽnga taoor soaba, a sẽn yaa tẽnga naab n naan wa n wa n wa ne a tʋʋmde.[30] [31]A sẽn pa reeg-a wã yaa a sẽn da tagsd t'a yaa tɩlɛ tɩ b pa sak n deeg a sẽn kõ-a wã. A sẽn yeel tɩ yaa a sẽn kõ a noor tɩ b yãk a taoor soab a George Ndoto wã, la a pa sak n sak n deeg tɩ b pa reeg-b ye. [32]
2022 naam baobo
[tekre | teke sidgem]Yʋʋmd 2022 wã, a Ngilu talla a Raila Odinga sẽn dat n yɩ prezida wã poorẽ. Baa ne a sẽn paam sor n kõ Komisɛɛr ning sẽn get b toor-toorã n get b sẽn get b sẽn pa segd n yãk n yɩ a Kitui tẽnga naabã, a yaool n basa a kandisɛɛrã n na n sõng Wiper Party wã ned a Julius Malombe. [33] A ra baoodame tɩ b yãk-a t'a na n zĩnd taoor Raila Odinga sẽn yaa Azimio la Umoja - One Kenya wã goosneema wã pʋgẽ, sã n wa yɩ tɩ goosneema-rãmbã na n tõog n maan n yãk-a n yãk a soab yʋʋmd August kiuugã. [34]
A sen ye laluwa soab Kenya to-to
[tekre | teke sidgem]Yʋʋmd 2012 yʋʋm-vẽkr kiuug rasem 16 wã, Kenya Law Society wilgame tɩ yaa nin-buiidã taoor dãmb a yembr n be a Ngilu poorẽ. Kom-bɩɩsã sagla b koe-biisã tɩ b ra yãk neb nins b sẽn gomd kibarã pʋgẽ wã ye, bala b ra zoe n sak n na n maan bũmb n kõ-ba. [35]
A Censure motion 2013 yuumde
[tekre | teke sidgem]Yʋʋmd 2013 yʋʋm-rɩt kiuugã pʋgẽ, Kenya tẽnga b sẽn yãk n naan yɩ tẽnga taoor soaba, tẽnga taoor soaba la tẽnga taoor soaba. [36] A sẽn wa n be wã, a sẽn wa n yãk a taoor soab a to wã, a pa kẽes a taoor soab taoor ye. A sẽn wa ne a sẽn yãk a taoor soabã, a pa maan woto ye.[37]
A meng viim
[tekre | teke sidgem]A sɩdã, a Michael Mwendwa Ngilu, kiame yʋʋmd 2006 zu-loeoog rasem a 1 daarẽ, Afirik Dĩng. A Ngilu sẽn yaa bãad-sõngo tara kamb a tãabo.
Sebtiise
[tekre | teke sidgem]- ↑ https://www.standardmedia.co.ke/evewoman/article/2001259266/charity-ngilu-kenya-s-first-female-presidential-candidate
- ↑ https://web.archive.org/web/20110903190606/http://www.alliancegirlshigh.com/content.php?pid=26
- ↑ tripp, aili (1 January 2011), Akyeampong, Emmanuel K.; Gates, Henry Louis (eds.), "Ngilu, Charity Kaluki", Dictionary of African Biography, Oxford University Press, doi:10.1093/acref/9780195382075.001.0001, ISBN 978-0-19-538207-5, retrieved 17 February 2023
- ↑ https://www.tuko.co.ke/250485-meet-bomet-governor-joyce-labosos-rarely-husband-handsome-sons.html
- ↑ 5.0 5.1 Alex Kiprotich and Ben Agina, "Kibaki finally fires Ngilu"[usurped], The Standard (Kenya), 7 October 2007.
- ↑ Magreat Kalekye, "Ngilu states her political stand" Archived 22 February 2008 at the Wayback Machine, Kenya Broadcasting Corporation, 5 October 2007.
- ↑ 7.0 7.1 http://www.iht.com/articles/ap/2007/10/07/africa/AF-GEN-Kenya-Elections.php
- ↑ Votes per candidate in Kitui Central Archived 6 January 2008 at the Wayback Machine, Electoral Commission website.
- ↑ http://english.aljazeera.net/NR/exeres/E991FAE0-2FD8-4B72-AFE7-0C2B1F9E89FC.htm
- ↑ http://politics.nationmedia.com/inner.asp?pcat=NEWS&cat=TOP&sid=1787
- ↑ http://allafrica.com/stories/201209030289.html
- ↑ https://www.standardmedia.co.ke/article/2000183491/five-cabinet-secretaries-axed-in-reshuffle-as-two-mps-nominated
- ↑ http://www.the-star.co.ke/news/2017/08/09/kenyas-first-women-governors-ngilu-laboso-waiguru-flying-high-after_c1613173
- ↑ https://www.youtube.com/watch?v=ex97ZaS5sGc
- ↑ https://www.nation.co.ke/counties/kitui/Illegal-charcoal-trade-lands-Governor-Ngilu-in-trouble/3444936-4309036-u0coo6/index.html
- ↑ https://www.standardmedia.co.ke/business/article/2001272072/kiambu-governor-waititu-sues-ngilu-over-incitement
- ↑ https://www.the-star.co.ke/news/2018-02-26-kitui-charcoal-ban-kalonzo-defends-ngilu-in-incitement-probe/
- ↑ https://www.standardmedia.co.ke/article/2001288990/no-one-with-a-good-conscience-can-oppose-the-charcoal-ban
- ↑ https://www.nation.co.ke/counties/kitui/Court-stops-police-arresting-Governor-Charity-Ngilu-charcoal-ban/3444936-4312188-n5l32j/index.html
- ↑ https://mauvoo.com/kitui-county-officials-working-with-charcoal-traders-despite-ban/
- ↑ https://mauvoo.com/opinion-best-strategy-ngilu-use-enforce-charcoal-trade-ban/
- ↑ https://mauvoo.com/kitui-county-executive-withholds-december-salaries-for-mcas/
- ↑ https://mauvoo.com/kitui-mcas-make-about-turn-promise-to-work-with-governor-ngilu/
- ↑ https://mauvoo.com/reprieve-for-kitui-residents-as-mcas-and-executive-bury-the-hatchet/
- ↑ https://www.the-star.co.ke/counties/eastern/2019-11-11-ngilu-mcas-agree-to-end-budget-impasse/
- ↑ https://mauvoo.com/ngilu-takes-on-kitui-mcas-over-supplementary-budget/
- ↑ https://mauvoo.com/blow-to-ngilu-as-mcas-reject-kitui-public-service-board-nominees/
- ↑ https://www.standardmedia.co.ke/article/2001371498/assembly-rejects-ngilu-pick-for-board
- ↑ https://mauvoo.com/ngilu-and-ndoto-trade-blame-on-county-public-service-board/
- ↑ https://mauvoo.com/ngilu-turns-guns-on-kalonzo-after-mcas-fail-to-approve-cpsb-nominees/
- ↑ https://www.youtube.com/watch?v=LyqSuW0zlC8
- ↑ https://mauvoo.com/kitui-hits-dead-end-on-recruitment-of-health-care-workers/
- ↑ https://www.citizen.digital/news/governor-ngilu-to-drop-re-election-bid-for-kitui-county-in-favour-of-julius-malombe-n300193
- ↑ https://www.youtube.com/watch?v=SGnJR09KBhM
- ↑ "LSK Blacklists Leaders Over Integrity". Citizen Media. 16 January 2013. Archived from the original on 18 January 2013. Retrieved 16 January 2013.
- ↑ http://www.standardmedia.co.ke/?articleID=2000097081&story_title=ngilu-s-job-in-the-balance-as-mps-approve-report
- ↑ http://www.nation.co.ke/news/politics/Charity-Ngilu-Lands-Ministry-Parliament-Committee/-/1064/2061968/-/3w1afz/-/index.html