Yãk-y n kẽng y sẽn tarã nengẽ

Ellen Johnson Sirleaf

Soolge Wikipidiya
Ellen Johnson Sirleaf
neda
Sex or genderfemale Tekre
Country of citizenshipLiberia Tekre
ཕ་སྐད་ཐོག་གི་མིང།Ellen Johnson-Sirleaf Tekre
Given nameEllen Tekre
Family nameJohnson, Sirleaf Tekre
Date of birth29 Zĩ-likr kiuugu 1938 Tekre
Zĩ-ninga o rogeMonrovia Tekre
Spouseunknown value Tekre
RelativeRetta Tekre
Native languageEnglish Tekre
Languages spoken, written or signedEnglish Tekre
Occupationpolitician, economist, entrepreneur, writer Tekre
EmployerWorld Bank, Citibank, HSBC, United Nations Development Programme, Open Society Initiative for West Africa Tekre
Position heldPresident of Liberia, Finance Minister of Liberia, Chairperson of ECOWAS Tekre
ResidenceWashington, D.C., Nairobi, Monrovia Tekre
Affiliation stringCouncil of State of Liberia Tekre
Member of political partyUnity Party, True Whig Party Tekre
Candidacy in election2011 Liberian presidential election Tekre
Religion or worldviewMethodism Tekre
Hair colorblack hair Tekre
Eye colorblack Tekre
Participant inWorld Economic Forum Annual Meeting 2014 Tekre
Founded byTruth and Reconciliation Commission Tekre
Member ofAlpha Kappa Alpha, The Links, The Elders Tekre

Ellen Eugenia Johnson Sirleaf (sẽn dog rasem piig la a nii yʋʋm tus a yi la pissi la a nii, 1938[1]) yaa Liberi politik soab sẽn yɩ Liberi tẽnga taoor soab yʋʋm tus a yi la pissi la a naas n tãag yʋʋm tus a yi la pissi la a nii. A Sirleaf yɩɩ pag ning sẽn yɩ pipi n yãk tɩ yɩ tẽnga taoor soab Afirik.[2][3]

A Sirleaf roga Monrovia ne a ba sẽn yaa Gola la a ma sẽn yaa Kru-Allemand. A paama a karengã Afirik-rɩtg Kolɛgẽ. A paama a karengã Etazĩni, a zãmsa Madison Business College, University of Colorado Boulder, la Harvard University. A lebg n leba Liberi n tɩ tʋm a William Tolbert goosneerã pʋgẽ wa minisr ning sẽn geta ligdã yell t'a yaa minisr a yiib soaba, yʋʋmd 1971 n tãag yʋʋmd 1974. Rẽ poore, a leb n tɩ tʋma tẽns a taab pʋsẽ, dũniyã gill bankã pʋgẽ, Karayiib la Latɛn Amerik soolmẽ. Yʋʋmd 1979 soabã, b yãka-a lame t'a lebg minisr ning sẽn get ligdã yellã, t'a zĩnd be n tãag yʋʋmd 1980.

A Samuel Doe sẽn wa n deeg naamã yʋʋmd 1980 ne goosneerã taoor dãmb sẽn maan kaalem n kʋ a Tolbert wã, a Sirleaf zoe n kẽnga Etazĩni. A tʋma Citibank la Equator Bank pʋgẽ. A lebg n leba Liberi n na n zab ne senatɛɛrã sull sẽn be Montserrado County wã yʋʋmd 1985, la b sẽn zab ne-a wã ra pa zems ye. B yõk-a-la a sẽn wa n gom n zabd ne sodaasã yʋʋm 1985 wã yĩnga, la b kẽes-a-la bãens roog yʋʋm piiga, la b yaool n wa yiis-a lame. A Sirleaf kell n kẽesa a meng politikã pʋgẽ.[4] A zĩnda yiib-n-soab yʋʋm 1997 na-kẽndre, a Charles Taylor sẽn tõog n soog-a wã.

A tõoga yʋʋm 2005 na-kẽndre, la a rɩka naam yʋʋm 2006 yʋʋm-vẽkr kiuug rasem 16. B leb n yãka-a yʋʋm 2011 soabã. A yɩɩ Afrɩka pʋg-soab ning b sẽn deng n yãk t'a yɩ a tẽnga taoor soaba. A paamame tι b kõ-a Nobel laafɩ kũun yʋʋm 2011 tι b bãng tι yaa yẽ n tʋm n na n kẽes pagbã bãan koglg tʋʋm pʋgẽ. A paama kũun a taab wʋsg a taoor lʋɩtbã yĩnga. Yʋʋmd 2016 sigr kiuugã, b yãka a Sirleaf t'a yɩ Afrika wĩndg tẽnsa tigr taoor soaba, n kɩt t'a yɩ pipi pag sẽn na n zĩnd sull kãnga pʋgẽ.[5]

A buud sɩngrɩ

[tekre | teke sidgem]

A Sirleaf ba yaa Gola, la a ma yaa a Kru ne a German-rãmbã sẽn yaa toor-toorã.[6][7][8]

Baa ne a sẽn pa Ameriko-Liberi, a roagdbã sẽn dog-a wã yĩnga, b getame tɩ a yaa Ameriko-Liberi, wall b getame t'a yaa Ameriko. A roagdbã fãa ra beẽ n be Monrovia, sẽn yaa Ameriko-Liberiya tẽn-tẽngã tẽn-tẽng sẽn pa sõma.[9][10][11] Sirleaf pa yet tɩ yaa woto ye.[12]

A Sirleaf ba wã, a Jahmale Carney Johnson, b dogame Gola zakẽ, tẽn-tẽngã tẽng sẽn yaa naong soaba.[13] A ra yaa Gola naab a yembr yʋʋr sẽn boond t'a Jahmale Carney la a pag a yembr yʋʋr n boond t' a Jenneh, sẽn be Julijuah, Bomi soolmẽ wã biiga.[14] B tʋma a ba wã n kẽng Monrovia n zãms b kambã, la a toeem a yʋʋr n lebg a Johnson a ba wã sẽn da tũud a prezida a Hilary R. W. Johnson wã yĩnga.[14] A Jahmale Johnson bɩɩ Monrovia, la a wubame Americo-Liberian zakã pʋgẽ, a yʋʋr sẽn boond t'a McCritty.[14] A wa n kẽe politikã pʋgẽ, a yaa pipi Liberi ned sẽn yit tẽng zug buud sẽn paam n lebg tẽnga sɛbã taoor soaba.[7][13]

A Sirleaf ma me ra yaa naong soaba, Greenville.[14] A ma-bi-poak a Juah Sarwee tʋma a Sirleaf ma wã tɩ b yi tẽnga pʋga, Monrovia, a sɩdã sẽn yaa Alemandã sẽn wa n wa n tog n zoe n yi tẽnga pʋgã, a Libiɛɛr sẽn wa n zab ne Alemand dũni gill pipi zabrã wakate.[14] A Cecilia Dunbar sẽn yaa Ameriko-Liberi tẽnga zakã ned sẽn be tẽnga pʋga wã, rɩka a Sirleef ma wã n wub-a.[13]

Pipi vɩɩmã la a tʋʋmã

[tekre | teke sidgem]

A Sirleaf rogame Monrovia yʋʋmd 1938 wã.[13] A kẽnga Afirik Wɛtgã lekoll sẽn yaa lekoll sẽn segend nebã yʋʋmd 1948 n tãag yʋʋmd 1955. A kẽe kãadem ne a James Sirleaf a sẽn da tar yʋʋm piig la a yopoe wã. B ra tara kom-dibli a naasã, la a ra yaa zag-poak soaba. B sẽn kẽ kãadem wã, a James ra tʋmdda tẽn-gãongã minisrgã pʋgẽ, la a Sirleaf ra tʋmdda wa karẽn-biis logtor sẽn maand karemsã.[15]

A kẽnga Etazĩni ne a sɩdã yʋʋmd 1961 n na n kẽng a karen-biisã taoore. A paama kareng sẽn yaa a karen-biig sẽn yaa raag-n-taagã raab karen-bi-biisdã sẽn be Madison, Wisconsin[16]. B sẽn lebg n wa Liberia wã, a James kell n tʋma Tãagrã Departemẽ wã, la a Sirleaf tʋma ligd ministɛɛrã (Finanse ministɛɛrã).[15] A James sẽn da namsd-b wʋsgã yĩnga, b welg-b lame yʋʋmd 1961.[7][15][17]

A Sirleaf leb n kẽnga kolɛj n na n tõog n paam a diplôme. Yʋʋmd 1970 wã, a paama a BA wã sẽn yaa bũmb ning sẽn wilgd tɩ bũmb pa nana ne arzɛkã wɛɛngẽ, University of Colorado Boulder karẽn-biisã sẽn zãmsd bũmbã.[18] A Sirleaf zãmsda ekonomi la politikã Harvard Kennedy School yʋʋmd 1969 n tãag yʋʋmd 1971, n paam a Master of Public Administration.[19] A leb n wa n tʋma a Liberia tẽnga, a William Tolbert zãma wã pʋgẽ, la b yãk-a t'a yɩ ligd ministɛɛr sõngo. A sẽn da be a tʋʋmdã pʋgẽ wã, a wa n kõ gom-biis a ye n wilg tɩ b sẽn da maand n kõ ligd n kõ b tigimsã, a yeelame tɩ b sẽn maand woto wã na n sãama b tẽngã arzɛkã.[20]

A Sirleaf zĩnda minisr sõngo yʋʋm 1972-1973 Tolbert zãma wã pʋgẽ. A basa a tʋʋmdã, a sẽn da pa zems taab goosneema wã ligd wɛɛngẽ wã yĩnga. Rẽ poore, yʋʋm a wãn poore, b yãka a t'a lebg ra-kɩtbã ministɛɛr n tʋm yʋʋmd 1979 n tãag yʋʋmd 1980 yʋʋm-vʋʋsg kiuugã.[21]

A Samuel Doe sẽn yaa Krahn buud-gomdã ned n deeg naamã yʋʋmd 1980 yʋʋm-vʋʋr kiuug rasem 12 wã. A kɩtame tɩ b kʋ a Tolbert n kʋ-a, la b kʋ a tãb-biisã fãa n bas a tãbẽ-n-taas a naas. A Zeova Kaset rãmbã sẽn get b yellã kɩtame tɩ b tõog n zab ne b rĩmã. A Sirleaf sakame tɩ b yãk a soab tɩ b lebg Liberia wã siglgã taoor lʋɩtb sull n get b sẽn na n maan bũmb ninsã yelle. A zoeeme yʋʋmd 1980 yʋʋm-rɩt kiuugã pʋgẽ, a sẽn wa n ning a Doe ne a People's Redemption Council wã sorã ne b sẽn tall manesem ning sẽn yaa to-to wã yĩnga.[22]

A Sirleaf sɩngame n kẽng Washington, D.C., n tɩ tʋmd dũni-pakrã pʋgẽ.[23] Yʋʋmd 1981 wã, a kolga Nairobi, Kenya, n na n yɩ Afrɩka tẽnga raasẽ wã taoor soaba. A basa a tʋʋmdã yʋʋmd 1985 wã, a sẽn kẽed n maan yʋʋmd 1985 wã n yãk n yãk n zĩnd n zĩnd Liberia wã wã. A kẽnga Equator Bank, sẽn yaa HSBC lagem-n-taag a ye pʋgẽ. kẽed n maan yʋʋmd 1985 wã n yãk n yãk n zĩnd n zĩnd Liberia wã wã. A kẽnga Equator Bank,[24] sẽn yaa HSBC lagem-n-taag a ye pʋgẽ.

Yʋʋmd 1992 wã, b yãka a Sirleaf t'a yɩ ONU Rɛɛg Tʋʋmdã sull ning sẽn get Afrɩka yell naabã, la a yaa taoor soab sõngo la sɛk-n-soabã sõngo. A yaa b sẽn boond tɩ Afrɩka tẽnga pʋg-paalgã, a politikã sẽn tar pãng yĩnga. A basa tʋʋm kãnga yʋʋmd 1997 n na n yɩ Liberia tẽnga taoor soaba.[25] A sẽn da be ONU wã pʋgẽ wã, a yɩɩ nin-bɛd a yopoe wã sʋka sẽn yaa nin-kãsems sẽn be tẽn-tẽngã sẽn yãk yʋʋmd 1999 n na n vaees Rwandã kʋdemdã yelle, la a yaa nin-bɛda sẽn yaa Komisɛɛr ning sẽn get Kongo-rãmbã yellã taoor dãmb a nu wã sʋka, la a yɩɩ nin -bɛd a yiib nins ONU-Wõngo sẽn yãk tɩ b vaees la b togs pagbã sẽn kẽed ne zab-n-taarã la pagbã sẽn segd n maan laafɩ wã wɛɛngẽ wã yelle. A yɩɩ taoor soab sẽn sɩng ne Open Society Initiative for West Africa (OSIWA) la Ghana Institute of Management and Public Administration (GIMPA) taoor soab sẽn yaa karen-saamb sẽn be Ghana wã.[26]

Politiki tʋʋmde

[tekre | teke sidgem]

yʋʋmd 1985 politiki naam wakato

[tekre | teke sidgem]

A Sirleaf sẽn da tʋmd Citibank wã, a lebg n wa n be Liberia yʋʋmd 1985 wã n na n yɩ tẽnga taoor soab sull ning sẽn yaa a Jackson Doe wã taoor soaba. La b kɩtame t'a Sirleaf zĩnd a yiri n gũbg-a yʋʋmd 1985 t'a wa maan yʋʋm piig bãens pʋgẽ, a sẽn maan sõsg sẽn sãam a Samuel Doe naamã. Sẽn wa n yɩlẽ tɩ b yiis-a, b kõ-a-la barka, la b bas-a-yã. A sẽn da wa n yaa taoor soaba, a paama sor n na n yɩ senɛt taoor soaba.

Yʋʋmd 1985 wã, a Samuel Doe ne a National Democratic Party n tõog n lebg prezida, la b paamame tɩ b paam wʋsg a yiib fãa pʋgẽ. B pa yãt-b tɩ yaa burkĩna la pa yɩ tɩrlem ye. A Sirleaf paama a senatã n tõog n lʋɩ taoor, la a zãgsame n na n deeg a naamã n wilg tɩ b pa mi n deeg n deeg n yãk a naamã.

Yʋʋmd 1985 noob kiuug rasem 12 soabã, a Thomas Quiwonkpa sẽn maan wẽnem ning sẽn na yɩl n zab ne a Doe wã, a Sirleaf paama bãag n lebg n kẽes bãens noob kiuugã rasem 13 soabã. Baa ne a sẽn da pa sak n deeg a senatã zĩigẽ wã, b yiis-a-la yʋʋmd 1986 zĩ-likr kiuugã. Yʋʋmd kãng poore, a zoe n zoe n yi Etazĩni.[27]

Yʋʋmd 1997 prezida naam boabo

[tekre | teke sidgem]
A Sirleaf sẽn da maand a koe-moonegã Monrovia yʋʋmd 2005, sẽn kolg tɩ b yãk-a

Yʋʋmd 1989 wã, Liberia zabr pipi soabã sɩngrẽ, a Sirleaf sõnga a Charles Taylor sẽn wa n zab ne a Doe wã. A sõngame tɩ b paam ligd zabrã yĩnga, la a sigla Liberia tẽnga tẽnga taoor ne a Taylor ne a Tom Woewiyu. Rẽ n so t'a Doé gom tɩ b gɩdg a Sirleaf t'a pa kẽes a toog politikã pʋgẽ yʋʋm 30 pʋgẽ.

La a wa n kɩɩsame t'a Taylor zãaga zabrã ne a sẽn da get a taabã taoor dãmb wa a Jackson Doe wã. Yʋʋmd 1996 wã, Afirik Wɛtgã tẽns siglgã (ECOWAS) laafɩ wã bãens gũudbã sẽn da be wã kɩtame tɩ zabrã sa. Yʋʋmd 1997 wã, b yãka a Sirleaf n na n kẽng Liberia. A ra yaa a Zeova Kaset rãmbã taoor lʋɩtba n yãk a naamã n na n yɩ a yiib soaba, n paam n yãk a Charles Taylor sẽn da tar a 75% wã n paam n kõ a taabã. A Sirleaf sẽn wa n wa n na n bãng a sẽn na n maan to-to wã, a basa a Liberia n kẽng Abidjan, Ivory Coast.[27]

Yʋʋmd 2005 prezida naam boabo

[tekre | teke sidgem]

La a yiib-n-soabã sẽn wa n be Liberia zabrã baasgẽ, la a sẽn wa n naan naan naan wa n naan wa n wa n wa soog a naamã, b yãka a Sirleaf t'a yɩ goosneema taoor soaba. Sẽn paase, a Gyude Bryant sẽn pa kẽesd a toog politikã pʋgẽ wã, b yãka a sẽn yaa a taoor soaba, tɩ a Sirleaf yaool n yɩ goosneema wã taoor soaba.

A Sirleaf ra yaa a sẽn da na n yɩ a taoor soab n na n yɩ b ning sẽn get a Zeova wã taoor lʋɩtb sull n yãk yʋʋm 2005 wã. A yɩɩ pipi n lʋɩt a yiib soaba, a George Weah sẽn da yaa b sẽn da boond tɩ b sẽn da yaa tãb-biisã poorẽ.[28] A Sirleaf sẽn wa n be a pʋga, a paama vot ning sẽn yaa 59% ne a Weah sẽn deeg a 40% wã, baa a Weah sã n da kɩɩs a sẽn deeg a votã.

B basa taoor soab paalgã sẽn na n wilg tɩ yaa a soabã, tɩ b yaool n na n maana vaeesgo. Yʋʋmd 2005 yʋʋm-paal kiuug rasem 23 wã, a Sirleaf paama lisg n yɩ Liberia tẽnga taoor soab la Afrɩka tẽnga taoor soab.[29] A sẽn wa n na n wa maan a naamã yʋʋmd 2006 yʋʋmdã, yaa yʋʋmd 2006 yʋʋmd kiuug rasem 16 wã. A ra naagda tẽn-zẽms neb wʋsg sẽn tar naam, a sẽn tar a Condoleezza Rice sẽn yaa United States Secretary of State wã sɛk-biis la a First Lady Laura Bush.

Yʋʋmd 2011 prezida naam boabo

[tekre | teke sidgem]

[[File:Tawakkul Karman Leymah Gbowee Ellen Johnson Sirleaf Nobel Peace Prize 2011 Harry Wad.jpg|thumb|350px|Sẽn yit rɩtg n kẽng rɩtg: Tawakkul Karman, Leymah Gbowee, la Ellen Johnson Sirleaf n wilg b kũunã noobel bãane kũunã waoogr sasa, yʋʋm 2011 yʋʋm-sar kiuug rasem 10.] Yʋʋmd 2010 yʋʋm-vẽkrẽ, a Sirleaf wilgame t'a na n yɩɩ taoor soab naoor a yiib-n-soabã yʋʋmd 2011 wã, a sẽn wa n gom ne tẽnga taoor dãmb tigis-kãnga.[30] Sẽn na yɩl n tõog n tõog n maan a naamã, a sẽn maan woto wã kɩtame t'a pa tõog n maan bũmb ning a sẽn da pʋlem a 2005 wã.[31] A Sirleaf paama a naam a ye n yɩ a Unity Party taoor lʋɩtb taoor soab yʋʋmd 2010 zĩ-likr kiuug rasem 31 wã.[32] Daar kãng menga, Sirleaf yãka a Joseph Boakai tɩ a lebg a taoor soab.[32]

A Sirleaf sẽn paam a Nobel laafɩ kũunã rasem a naas n deng n yãk a naamã, yɩɩ bõn-kãseng sẽn kɩt tɩ b sẽn da pa segd n deeg-a wã paam n deeg n deeg-b-a wã. A Winston Tubman sẽn yaa taoor soab a sẽn lʋɩt taoor n get demokrɩtɛɛr toeemã kongrã pʋgẽ wã yeelame tɩ b pa segd n paam n deeg-ba,[33] la tɩ yaa "politiik sẽn kẽesd b toog tõnd tẽnga politikã pʋgẽ ye".[34]

A Sirleaf paama vot sẽn yɩɩd a taabã fãa, la a pa paam 50% sẽn na yɩl n pa paam n pa le paam n pa na n paam n pa paam a yiib-n-soabã ye. A Tubman zĩnda a yiib soaba ne 32.7%, n tõog a Sirleaf n kẽng n kẽng n na n kẽng n tɩ ta a yiib-n-soabã.[35] A Tubman yeelame tɩ b booke b raabã, n yeel tɩ raab a pipi wã baasã yaa zãmb la b ra maand ye.[36] A Sirleaf kɩɩsame tɩ b pa mi b sẽn yetã, la b wilgame tɩ b raaga b toorẽ wã n maan n pa na n maan b toor ye.[37] B sẽn da wa n yãt-a wã yĩnga, a Sirleaf paama a yiib-n-soabã ne a vot wã pʋɩ-sʋk 90.7%, la a votã sõor sẽn da wa ne a pipi sõorã boogame.[38] Sẽn wa n wa n baas n baas n yãk yam n na n maan a Sirleaf sẽn naan naan naan naan wa n naan naan wa "tẽnga laafɩ la zems-n-taar tʋʋmde",[39] a Leymah Gbowee sẽn wa n na n wilg tɩ yaa a sẽn na n tõog n welg tẽnga pʋga la a sɩng "tẽnga sõsg sẽn na n kɩt tɩ d zĩnd taaba".[40]

Yʋʋmd 2017 prezida naam boabo

[tekre | teke sidgem]

A Sirleaf kẽnga taoor n deeg a George Weah a 2017 wã.[41] Yʋʋmd 2018 yʋʋm-vẽkr kiuug rasem 13 wĩntoogã wĩntoogã,[42] a ne a Biritã sull taoor dãmb kẽer paama sor ne a Biriblã sull sẽn pa teel Biritã taoor lʋɩtb taoor soab ning sẽn yaa Biritã wã, la a Sirleaf taoor lʋɩt a Joseph Boakai.

Prezida

[tekre | teke sidgem]

Tẽns politikã

[tekre | teke sidgem]
Sirleaf a Monrovia a sẽn wa n na n wa maan a naamã sasa

Yʋʋmd 2006 wã, yʋʋmd 2006 zu-loe-lik kiuug rasem 26 wã, bugum sẽn zĩnd a Mansionã pʋgẽ wã sãama a meng tʋʋma. B yãka sull sẽn pa tar sor n na n vaees yellã n yeel tɩ yaa bugum sẽn yõog bugumã sẽn yɩ bũmb sẽn pa yɩ sõma wã n kɩt tɩ bugumã pa le yɩ sõma ye.[43] A Sirleaf gom-bi-bɩɩsã sẽn na n maneg a gãongã ligd yaa bũmb sẽn pa tar yõod wʋsg n yɩɩd a sẽn datã yĩnga. A Sirleef yãka a tʋʋmd roog n kẽng a sẽn be be be wã, la a yãka yam n na n zĩnd a zakã pʋgẽ.[44][45]

Yʋʋmd 2007 zu-loeoog rasem 26 wã, a Sirleaf maaname n na n wilg tɩ Liberia sẽn paam b yembrã yaa yʋʋm 160 soabã. A yeela a Kimmie Weeks sẽn yaa yʋʋm 25 soabã t'a yɩ tẽnga gom-gʋlsda. Daar a wãn poore, a Sirleaf yiis-a lame tɩ b yeel tɩ kambã fãa sẽn na n paam lekollã yaa zaalem la b segd n zãms b kambã.[46]

Yʋʋmd 2010 zĩ-likr kiuug rasem 4 wã, Sirleaf sigla sɛb sẽn yaa sɛb sẽn gomd sɛb sẽn pa tar yõodã, sẽn yaa sɛbã pipi sẽn yaa woto Afirik Wɛtgã pʋgẽ.[47][48] A sẽn deeg rẽ wã, a lebga tẽnga taoor soab ning pipi sẽn paam Afrɩka sɛb sull ning sẽn get tɩ b yaa sɛb sullã zo-rãmb n kõ-a.[49]

Yʋʋmd 2011 Afrill kiuug rasem 1 daarã, a Sirleaf yeela sɛbã tɩ yẽ ra rat n dõd a opozisyonã ned t'a maan maan maan-kẽndre, a sẽn maan n wilg tɩ b pa mi b sẽn maand n maand b sẽn na n wilg b sẽn maand b sẽn pa mi b sorã. A sõss-gʋlsdã paasame tɩ yaa April Fools n yeel tɩ b ra pa mi a sẽn maan bũmb ningã ye.[50]

Dĩngã boogre

[tekre | teke sidgem]

Sẽn sɩng ne a prezida, a Sirleaf pʋlemame tɩ b na n kɩtame tɩ b tẽnga zu-loees sẽn da ta milyaar 4,9 yʋʋmd 2006 wã boog tɩ yɩ a taoor lʋɩtb sull taoor soaba. Etazĩni yaa tẽn-kãng pipi sẽn kõ Liberia sor n na n yiis a zu-loeesã, la a bas n kõ-a doolaar milyõ 391 sẽn da be Liberia nengẽ yʋʋmd 2007 sɩngrẽ wã.[51] Yʋʋmd 1999 bõn-bɩʋʋngẽ, G-8 sẽn da be Alemã kansɛla a Chancellor Angela Merkel taoorã kõame ligd milyõ 324,5 n na n yao Liberia zu-kaala sẽn yaa 60% ne tẽn-zẽnga raogã, n wilg tɩ yaa Sirleaf sɛbã n yãk yam n na n sõng-ba.[52]

Yʋʋmd 2009 zĩ-likr kiuugã, goosneema wã tõog n yiis ligd milyõ 1 200 000 sẽn da be tẽn-zẽmsã raobã, tɩ b tõog n lebs n dɩk ligd n dɩk n kõ-ba.[53] Yaa tẽns sẽn yaa saagdbã yĩng la b sẽn paam n yiisd ligd n yɩɩd pĩndã.[53]

Yʋʋmd 2008 wã, b wilgame tɩ b tara sor n na n kẽes b toog ne "Rĩnsã sẽn tar yaood wʋsg ne kom-bɩɩsã" wã. Yʋʋmd 2010 wã,[54] tẽngã paama sor n na n tõog n maan bũmb nins sẽn yaa tɩlae ne a Zeova wã.[55] Yʋʋmd kãng menga, dũniyã banki la IMF sakame tɩ b na n kõ ligd milyõ milyaar a nu la a nu n na n yiis Liberia bãagã.[56] Yʋʋmd September kiuug rasem 16 wã, Paris club sull n sak n yiis ligd milyõ 1,26 la a sẽn da tar ligd n kõ-a wã, sẽn yaa milyõ 107 n paas n yiis a sẽn da ket n tarã.[57] Sirleaf pʋlemame tɩ b na n gɩdgame tɩ b ra rɩk ligd n pa na n yɩ sõma beoog-daare, n bas tɩ b tall ligd n dɩk yʋʋmdã fãa n tall b GDP wã ne 3% la b bas tɩ b rɩk ligd nins b sẽn dɩk n dɩk n dɩk b ligd fãa n dɩk b toorẽ teedã.[58]

Truth and Reconciliation Commission

[tekre | teke sidgem]

[[File:Ellen Johnson Sirleaf gc2008.jpg|thumb|200px|left|President Sirleaf addressing the 2008 General Conference of the United Methodist Church in Fort Worth, Texas]]

Yʋʋmd 2006 soabã pʋgẽ, Sɩda la zems-n-taar komisyonã sɩngame n tʋmd ne tʋʋm sẽn na yɩl n "kẽnd tẽng laafɩ, bãan, zems-n'taar la zems-m-taar" n vaees yʋʋm 20 sẽn yɩɩd zabr ning sẽn zĩnd tẽngã pʋgẽ wã. TRC wã sigla ne sɛb yʋʋmd 2005 sẽn zĩnd wakat sẽn be wakat sẽn be wã goosneema taoor soaba, a C. Gyude Bryant taoore.

B sẽn yiis b raporã sẽn be yʋʋmd 2009 tʋʋlg kiuugã pʋgẽ, TRC sõorã sõorã kẽnga neb 50 sẽn be Sirleaf pʋga, tɩ b segd n "paag-b ne tʋʋm-kãsemse, b yãk-b lame, b yãkd-b lame tɩ b maan yʋʋm pis-tã (30) yĩnga, " b sẽn da tũud ne tãb-biis nins sẽn da be zabrã yĩnga".[59]

Yʋʋmd 2009 zĩ-likr kiuug rasem 26 wã, a Sirleaf kosa Liberia sugri a sẽn deeg a Charles Taylor wã yĩnga. A yeela woto: "B sẽn bãng a Taylor sẽn da rat n maan bũmb ningã, a sẽn da yaa nin-tɩrsem soab bɩ nin-tɩrs sẽn ka be a poorẽ wã pa yɩɩd yẽ ye".[60] Yʋʋmd August rasem 28 wã, b wilgame tɩ b segd n "keoogda b nin-buiidã yʋʋm a ye" n yaool n yãkd b sẽn na n tũ Komisã saglgã bɩ b sẽn na pa tũ ye.[61]

Yʋʋmd 2010 soabã, a Sirleaf sẽn wa n be Council on Foreign Relations wã, a yeelame tɩ TRC sẽn yeel tɩ b gɩdg n maan bũmb ningã sã n wa pids bɩ a na n kɩɩs a sẽn tar sor n paam sor n maan bũmb ning sẽn pa zems ne sɛbã.[62] Yʋʋmd 2010 zĩ-lik kiuugã, Sirleaf sull ning sẽn get b sull ning sẽn boond tɩ "Taylor" wã taoor soab a Varney Sherman yeelame tɩ b sẽn yãkd a noorã pidsgu pa zems ne sɛb-goamdã ye, bala b sẽn yãk a sɛb a 21 (a) wã pʋgẽ wã gɩdgda sɛb sẽn pa tõe n tũ n deeg a Taylor ligd ye.[63]

Yʋʋmd 2011 wã, bʋ-kaoodb sẽn yaa kãsmã sẽn wilg tɩ b pa segd n maan tʋʋm-no-kãsemse, a wilgame tɩ b pa na n sak n deeg b sẽn yeel tɩ b pa tõe n tʋm tʋʋm-no wã ye.[64]

Gay rights

[tekre | teke sidgem]

Yʋʋmd 2011 yʋʋm-rɩt kiuugã pʋgẽ, United States Secretary of State tẽnga naaba Hillary Clinton sẽn gom tɩ b na n tũnug ne Amerika sõngr sẽn yit tẽns a taabã n sõng tɩ b kogl sẽn tũud ne b sẽn pa tũud ne b taabã wã,[65] LGBT wã yell lebga politikã zu-loɛɛg n yɩɩd b sẽn get ne Liberia wã.[65] Sã n yaa ne The Guardian wã, "Hal a Clinton sẽn wa n gomdã, sɛb wʋsg la sɛb wʋsg n yiis n wilg tɩ yaa 'sẽn sãamd a Zeova ne a to wã,' 'sẽn namsd a to wã' la 'sẽn yaa wẽngã.'"[66]

Yʋʋmd 2012 tʋʋlg kiuugã pʋgẽ, Bong comté senatɛɛr a Jewel Taylor yãka noy sẽn na n kɩt tɩ b kẽes b bãens yʋʋm piig zak pʋgẽ sẽn na yɩl tɩ b kẽesd b mens kʋɩl-gɛtbã tʋʋmde.[65] Yʋʋmd mars rasem 19 wã, a Sirleaf goma yellã zugu, n yeel t'a pa na n yiisd noor ning b sẽn da kõ-dã ye, la t'a ka na n sak n kɩt tɩ b yãkd no-rɩll a yiibã fãa ye. A Sirleaf paasame: "Tõnd nonga tõnd meng wa d sẽn yaa to-to wã. [...] Tõnd tara yam-sõma tõnd sẽn nong n na n tall n kogl".[65] A Tiawan Gongloe sẽn yaa Liberia taoor-solegã yeelame tɩ "a sã n bao n na n kɩt tɩ [sẽn kɩɩsd kʋdemdã] tõogã lebg tʋʋm-wẽng, yaa politik tɩ b na n kʋ b mens".[65]

A Sirleaf sɛbã pʋgẽ, a sẽn da gʋls ne The Guardian wã, a sẽn yaa Sirleaf sõsg-gʋlsdã kɩɩsame tɩ b wilg-a-la sɛbã pʋgẽ tɩ: "Tõnd wakatã, b pa tar noor n gomd gom-bi-pugl yell Liberi, la rẽ yĩnga, a prezida pa tõe n zab ne gom-biis-pugli wã ye. A prezida yeelame tɩ b na n basa b sẽn na n wilg b sẽn na yɩl n tõog n tũ a Zeova noyã. B yeelame tɩ b pa segd n maan bũmb sẽn na yɩl tɩ b maan yel-wẽn-kãsemse ye. Lɛta wã paasame tɩ "Liberiya pʋgẽ, b sakame tɩ b sak n sak n sak tɩ b sak tɩ b bas tɩ b maan bũmb tɩ b bas b mens ne b taabã". La b leb n goma sẽn na n yɩlẽ tɩ b tõog n sak n wilg tɩ "Prezidentã tagsdame tɩ b sẽn na n paam tɩ b gomd la b gom tɩ b pa tar waoogr ye, la tɩ b sẽn yaa toor ne b taabã, tõnd sẽn yaa demokrasiya sẽn be zĩig ningã na n talla pãng n tõog n deeg yam-paals la b na n sõs ne nebã tɩ b bãng b sẽn yaa sõma la b bãnge, la b waoogd la b pa tar pãng n get b mens ye".[67] " Gũusg Gasgã yiisda sõsg ning sẽn wilgd tɩ b pa segd n maan yel-wẽnã: "Nobel laafɩ kũunã naaba sẽn kogend n kogend sɛb sẽn kɩt tɩ b kʋɩl-dãmb yaa yel-wẽn-maandb ne b taabã n be Liberia" wã paama leegr n na n lebs n lebs n yiis sɛb nins b sẽn da yiis n wa n yiis n yiis b sɛbã. Sɛb-kãngã wilgda vẽeneg tɩ zu-soaba Ellen Johnson Sirleaf sẽn yaa taoor soaba wã na n dɩka sɛb nins sẽn gomd gom-dãmbã ne b taabã yell n be Liberia wã. Yaa woto: a pa rat n yiis sɛbã sẽn kɩɩsd kʋɩl‐dãmbã ye, la a pa rat tɩ b gʋls sɛb a yiib sẽn na n paas sɛb nins a sẽn get kʋɩl -dãmbã yell ye". A sẽn gomd-b la a sẽn gʋls-b lɛtrã la a sẽn wilg-b bũmb ningã wilgdame t'a ra getame tɩ sẽn yaa to-to n get tɩ b sẽn get tɩ b yaa nin-tɩrsã sẽn tar sor n kõ b mens n kõ b taabã, yaa tɩ b sak n sak n sak tɩ b yiis kʋɩl-n-tɩrs rãmbã kʋɩlma, la a pa sak n deeg tɩ b tõog n kɩt tɩ b kʋɩlb-n-taagã lebg kʋɩl sẽn yaa to wã ye. A wilgame tɩ a tara tagsg a woto ne Tony Blair.[68]

Foreign policy

[tekre | teke sidgem]
Sirleaf ne U.S. Secretary of State Hillary Clinton, Washington, D.C., 2013

A sẽn paam n yãk a tʋʋmdã, a Sirleaf maana a pipi sãamb soayã n kẽng Ivory Coast sẽn be be be be wã, n segl a Laurent Gbagbo sẽn yaa Ivory Coast tẽnga taoor soaba n na n maneg tẽns a yiibã zoodã, a Côte d'Ivoire sẽn deegd a Liberia Demokrasi Soayã a yiib-n-soabã sasa.[69] Yʋʋmd 2010 wã n tãag yʋʋmd 2011 wã, a Sirleaf sẽn yaa Manɩ kʋɩlgã sull taoor soaba, a talla a poorẽ t'a ECOWAS wilg t'a Alassane Ouattara sẽn yaa a Gbagbo zab-teedã na n tõoge, la a zãgsame tɩ b ra wa maan sodaas yel-solems n welg yellã ye.[70]

A Sirleaf me paama zood sõma ne United States , sẽn yaa Liberia naab sẽn da yaa a zoa wã. A Sirleaf sẽn wa n wa n na n kɩt tɩ Etazĩni sodaasã naan naan wa n naan n naan wa n wa naan wa n naaga United States Africa Command wã, a yeelame t'a na n kɩtame tɩ United States militarymaan woto.[71] A Zeova Kaset rãmbã sẽn da be Beelzebub soolmẽ wã, b ra pa sak n deeg tɩ b na n maan bũmb nins sẽn yaa wẽnga. Yʋʋmd 2006 mars rasem 15 wã, a Sirleaf sẽn wa n yaa prezida, a goma Etazĩni Kongre wã tigisẽ n kos Etazĩni nebã tɩ b sõng-a t'a tẽngã " lebg mak-sõng sẽn tar pãng n wilgd Afrɩka la dũniyã sẽn tõe n wilg tɩ b nonga b mensã".[72]

A Sirleaf me paasame a zoodã ne Sɩni nebã sẽn be Tɩɩn wã, n wilg tɩ a Liberia tara sor n na n tũ Sɩni politikã.[73] Sẽn na yɩl n paas a Zeova Kaset rãmbã sẽn be tẽns a taab pʋsẽ wã, a Zeova Kaset rãmb nins sẽn be tẽns nins pʋsẽ wã me sakda a Zeova Kaset rãmba.[74][75]

A Sirleaf yaa pʋg-sadb sull ning sẽn get dũniyã taoor dãmb yelle, sẽn yaa tẽn-tẽnga taoor dãmb la taoor dãmb sẽn yaa pagb la taoor dãmb n yaa b taoor dãmb sẽn be dũniyã gill zugu.[76]

Yʋʋmd 2011 Libi zabrã sasa, a Sirleaf ra tara a koɛɛg n paas tẽn-zẽmsã sẽn da kot Libi taoor soab a Muammar al-Gaddafi t'a bas n tũnug ne b pãng la politikã sɩbgrã. La a yeelame tɩ "tõnd pa tõe n sõng tɩ b maan bũmb sẽn yaa wẽnga".[77] A goosneema wã sẽn wa n wa n kaoo a zoodã ne Libi wã,[78] a yeelame tɩ "goosneema wã rɩka a sorã n yaool n ges Libi wã yɛlã neere, la a wilgame tɩ Gaddafi goosneema pa le tar sor n na n soog Libi wã ye".[79]

Yʋʋmd 2015 tʋʋl-nif kiuug rasem 27 wã, a Sirleaf ra na n waa n gesa Amerika tẽnga taoor soab a Barack Obama wã, a sẽn be Bĩng roogã pʋgẽ wã. Sẽn paase, b ra ratame tɩ b sõs ne taab n bãng b sẽn na n tõog n kɩt tɩ Ebola kʋdgã sẽn wa n zĩnd yʋʋmd 2013-2015 wã saagr yɩ tao-tao, sẽn nams Liberia, Sierra Leone, la Guinée, la tẽns a taab sẽn be Afirik Wɛtgã (wẽnda sẽn kẽes bãad-n-taagã tɩ b wa tɩ segl-a wã la bãad-rãmb kẽer sẽn wa n wa n wa wã) n wa paam n wilg tɩ b pa na n paam bãad-dãmb ye, tɩ b na n kell n tũus-b la b na n wilg b sẽn maand-b to-to, la b na yɩl tɩ b tõog n sõng-b ne ligd la b tʋʋmdã. B ra rat n goma bũmb ning sẽn na n sõng tɩ b tõog n tõog n tõog tɩ laafɩ wã bãagã, la b maneg n maneg b mens ne bãagã sẽn wat ne bãag la kũum sẽn be zĩigã yelle.[80]

Administration la Cabinet

[tekre | teke sidgem]
This section of a biography of a living person needs additional citations for verification. Please help by adding reliable sources. Contentious material about living persons that is unsourced or poorly sourced must be removed immediately from the article and its talk page, especially if potentially libelous.

Find sources: "Ellen Johnson Sirleaf" – news · newspapers · books · scholar · JSTOR (November 2018) (Learn how and when to remove this message)

A Sirleaf sẽn tõog n yãk a naamã yʋʋmd 2005 wã poore, a pʋlemame tɩ a na n kɩtame tɩ b maneg a meng ne a politikã taoor dãmb.[81] A sẽn wa n yaa politikã taoor soaba, a ra yaa tẽnga taoor soab a Zĩngr sull taoor soaba a Jeremiah Sulunteh, la karengã taoor soaba a Joseph Korto, la ONU tẽn-tʋmd a Nathaniel Barnes. A Sirleaf me yãka pagb wʋsg tʋʋm kãsems a administrasã pʋgẽ, tɩ pʋg-sadb sẽn lʋɩt minisrbã taoor sɩngrẽ wã yaa ra-kãsems nins sẽn yaa:[82] ligd, sɛb, ra-paag la tigisgã, rao ne rao wã la b bɩɩsgã, la kom-bɩɩsã la kibayã. A Sirleaf yeelame tɩ baa a sẽn da rat n yãk cabinet sẽn na n naag pagb fãa wã, a pa tõog n yã pagb sẽn zems b sẽn na n yãk tʋʋm nins fãa pʋgẽ ye.[62]

A Sirleaf sẽn wa n wa n wa be a naamã sasa, a pʋlemame t'a na n kɩtame tɩ b tõog n "kẽng bũmbu" ne zãmbã.[83] Baa ne rẽ, neb nins sẽn get b yellã yeelame tɩ b pa le tar zãmb Sirleaf zãmaanã pʋgẽ ye; b yiis a Lawrence Bropleh sẽn yaa bãngrã ministɛɛr yʋʋmd 2008 wã, a sẽn da yet tɩ b zãa ligd sẽn yɩɩd dollars 200 000 ne tẽnga ligdã yĩnga.[84] [85]A Sirleaf meng sakame tɩ b pa le tar zãmb ye, n wilg tɩ b sẽn pa sak n sak n maan bũmb ninsã yaa tɩlae tɩ b maan lagem-n-taar wʋsg ne b tẽnga taoor lʋɩtb sullã, la tɩ b ra segd n maana rẽ ne tʋʋm-kãsems sẽn na n sõng tɩ b tõog n maan b tʋʋm-wẽnsã.[84] La a Sirleaf zãgsame n wilg tɩ b pa tõog n zab ne zãmbã ye. A wilgame tɩ b lugla Liberia wã sɩbgrã zab-n-kʋʋrã komisyonã la b leb n toeema Kom-n-soabã sẽn get b tʋʋm-kãsemsã yelle.[86]

A Sirleaf basa a kabinɛtã fãa tʋʋmda yʋʋmd 2010 yʋʋmd kiuug rasem 3 soabã, n kãab tɩ b na n leoke kabẽnɛtã tao-tao.[87] A yeelame tɩ b maana woto n na n kõ a sorã "tɩrlem" n segl a sorã yʋʋmdã baasgẽ, baa ne sẽn get-b tɩ yaa sẽn na yɩl n paas a sorã a sorã sẽn na n yɩ sõma, n tõog n zab ne tʋʋm-dẽgd a sorã pʋgẽ.[87] Yʋʋmd 2010 yʋʋm-rɩtema sɩngrẽ, a Sirleaf ra paasa a minisr sullã fãa n lebs n yãk a minisr a yopoe la a yopoe.[88][89]

Pipi Cabinet

[tekre | teke sidgem]
The First Sirleaf Cabinet
Office Name Term
President Ellen Johnson Sirleaf 2006–2012
Vice President Joseph Boakai 2006–2012
Minister of Foreign Affairs George Wallace

Olubanke King Akerele Toga McIntosh

2006–2007

2007–2010 2010–2012

Minister of Finance Antoinette Sayeh

Augustine Kpehe Ngafuan

2006–2008

2008–2012

Minister of Justice and

Attorney General

Frances Johnson-Morris

Philip A. Z. Banks Christiana Tah

2006–2007

2007–2009 2009–2012

Minister of National Defense Brownie Samukai 2006–2012
Minister of Internal Affairs Ambullai Johnson

Harrison Kahnweah

2006–2010

2010–2012

Minister of Education Joseph Korto

E. Othello Gongar

2006–2010

2010–2012

Minister of Posts and

Telecommunications

Jackson E. Doe

Jeremiah Sulunteh Frederick B. Norkeh

2006–2008

2008–2010 2010–2012

Minister of Public Works Willis Knuckles

Luseni Donzo Samuel Kofi Woods

2006

2007–2009 2009–2012

Minister of Agriculture Christopher Toe

Florence Chenoweth

2006–2009

2009–2012

Minister of Health and

Social Welfare

Walter Gwenigale 2006–2012
Minister of Information,

Culture and Tourism

Johnny McClain

Lawrence Bropleh

2006

2006–2009

Minister of Planning and

Economic Affairs

Toga McIntosh

Amara Mohamed Konneh

2006–2008

2008–2012

Minister of Lands, Mines

and Energy

Eugene Shannon

Roosevelt Jayjay

2006–2010

2010–2012

Minister of Commerce

and Industry

Olubanke King Akerele

Frances Johnson-Morris Miatta Beysolow

2006–2007

2007–2008 2008–2012

Minister of Gender, Children

and Social Protection

Vabah Gayflor 2006–2012
Minister of Labor Samuel Kofi Woods

Tiawon Gongloe Vabah Gayflor

2006–2009

2009–2010 2010–2012

Minister of Youth

and Sports

Jamesetta Howard Wolokollie

Etmonia Tarpeh

2006–2007

2007–2012

Minister of Transport Jeremiah Sulunteh

Jackson E. Doe Alphonso Gaye Willard Russell

2006–2008

2008–2009 2009–2010 2010–2012

Minister of State for

Presidential Affairs

Morris Dukuly

Willis Knuckles Edward B. McClain Jr.

2006

2006–2007 2007–2012

Second Cabinet

[tekre | teke sidgem]
The Second Sirleaf Cabinet
Office Name Term
President Ellen Johnson Sirleaf 2012–2018
Vice President Joseph Boakai 2012–2018
Minister of Foreign Affairs Augustine Kpehe Ngafuan

Marjon Kamara

2012–2015

2015–2018

Minister of Finance Amara Mohamed Konneh

Boima Kamara

2012–2016

2016–2018

Minister of Justice and

Attorney General

Christiana Tah

Benedict F. Sannoh Frederick Cherue

2012–2014

2014–2016 2016–2018

Minister of National Defense Brownie Samukai 2012–2018
Minister of Internal Affairs Blamo Nelson

Morris Dukuly Henrique Tokpa

2012–2013

2013–2015 2015–2018

Minister of Education Etmonia David Tarpeh

George Werner

2012–2015

2015–2018

Minister of Posts and

Telecommunications

Frederick B. Norkeh 2012–2018
Minister of Public Works Samuel Kofi Woods

Antoinette Weeks Gyude Moore

2012–2013

2013–2014 2014–2018

Minister of Agriculture Florence Chenoweth

Moses Zinnah

2012–2014

2014–2018

Minister of Health and

Social Welfare

Walter Gwenigale

Bernice Dahn

2012–2015

2015–2018

Minister of Information,

Culture and Tourism

Lewis Brown

Lenn Eugene Nagbe

2012–2016

2016–2018

Minister of Lands, Mines

and Energy

Patrick Sendolo 2002–2018
Minister of Commerce

and Industry

Miatta Beysolow

Axel Addy

2012–2013

2013–2018

Minister of Gender, Children

and Social Protection

Julia Duncan-Cassell 2012–2018
Minister of Labor Juah Lawson

Neto Z. Lighe

2012–2014

2014–2018

Minister of Youth

and Sports

Tornorlah Vapilah

Lenn Eugene Nagbe Saah N'tow

2012–2013

2013–2016 2016–2018

Minister of Transport Lenn Eugene Nagbe

Angela Cassell Bush

2012–2013

2013–2018

Minister of State for

Presidential Affairs

Edward B. McClain Jr. 2012–2016

bʋʋdã Rɩkri

[tekre | teke sidgem]

A Sirleaf sẽn wa n wa n wa na n kao a naamã, b yãka bʋ-kaoodb sull ning sẽn yaa sor ning sẽn na n yɩ sor ning sẽn be b sẽn na n kao sorã pʋgẽ yʋʋmd 2003 wã fãa n bas a Sirleaf t'a wa rɩ a bʋʋdã zĩis a nu wã fãa. A Sirleaf yãka a Johnnie Lewis sẽn paam noor karen-biiga, la sẽn da yaa bʋ-kaood a ye, t'a lebg bʋ-kaoor taoor soaba.[90]A Lewis ne a Sirleaf sẽn yãk a tãabã, a J. Emmanuel Wureh, a Francis Korkpor la a Gladys Johnson, yaa senɛt rãmb n deeg b leog-yã-yã-la a 2 Mart 2006 soabã.[91] A Sirleaf sẽn yãk a Kabineh Ja'neh sẽn da yaa taoor soab sẽn da be LURD wã pʋgẽ t'a yɩ bʋ-kaood-n-soaba sullã taoor soaba, n deeg n deeg sor n deeg n bas tɩ yaa a Ja'neh poorẽ, a sẽn da tagsdẽ t'a yaa nin-tɩrɩɩga taoor soaba, zabrã wakate.[82][92]

Yʋʋmd 2006 wã, b sẽn wa n wa n paasa sor-wilgr ning sẽn be Burkĩna Faso wã, a Sirleaf yãka a Christiana Tah sẽn yaa ministɛɛr ning sẽn geta bʋ-kaoodbã yelle.[93] La sẽn wa n yɩ to-to, Senatã zãaga Tah n pa kõ-a noor tɩ b yãk a Sirleaf t'a yɩ a kom-bɩɩs la kibay ministɛɛr a Jamesetta Howard Wolokollie.[93] A Johnson sẽn lebg bʋ-kaood ning sẽn be bʋ-kaorengã taoor n na n kao a bʋʋdã n kao a yõor kaoobã poore, a yii bʋ-kaoorã n kao a naamã yʋʋmd 2011 tʋʋlg kiuug rasem 26 wã.[93] A Sirleaf yãka a Phillip A. Z. Banks, a sẽn da yaa a minisr ning sẽn geta bʋ-kaoodb yelle, la a sẽn yaa a Law Reform Commission taoor soaba, t'a wa rɩk a Johnson zĩig yʋʋmd 2011 tʋʋlg kiuugã pʋgẽ.[94] A Zeova Kaset rãmbã sẽn da pa tar sor n na n maan bũmb ning fãa wã kɩtame tɩ b tõog n maan bũmb nins sẽn yaa sõma wã.[95]

International image

[tekre | teke sidgem]

Yʋʋmd 2006 wã,[96] Forbes seb-gʋlsdã kɩtame t'a Sirleaf lebg dũni wã pʋg-kõorã sẽn yaa a 51 soabã. Yʋʋmd 2010 wã,[97][98] a Newsweek sõdg-a lame n yeel tɩ yaa dũniyã taoor dãmb piig sẽn yaa sõma n yɩɩdã sʋka, la tɩ Time sõdg-b lame tɩ b be taoor dãmb piig nins sẽn yaa pʋg-sadb n yɩɩdã sʋk.[99] Yʋʋmd 2010 wã, a Sirleaf yiisda a pipi sebr sẽn boond t'a "Baa Biiga na n yɩɩ kãseng: Afrɩka pipi pag sẽn yaa a prezida sẽn tall vɩɩm sẽn pa wõnd a taabã tẽegre".[100]

A vɩɩmã sẽn yɩ to-to politikã poore

[tekre | teke sidgem]
Ellen Johnson Sirleaf ne Mia Mottley, Prime Minister of Barbados, yʋʋm 2022

Yʋʋmd 2018 wã, a Sirleaf lugla Ellen Johnson Sirleaf tẽnga taoor dãmb siglgã sẽn get pagb la b bɩɩbgã yelle, sẽn dat n " yɩ bũmb sẽn na n kɩt tɩ b toeem Afrɩka soolmẽ wã, n sõng tɩ b tõog n paam pãng sẽn ka be wã - b pagbã".[101] Yʋʋmd 2019 wã, dũni gill laafɩ wã siglgã taoor soaba, a Tedros Adhanom yãka a Sirleaf t'a yɩ WHO nin-buiidã laafɩ wã tʋʋm-tʋmd sẽn tar yõod wʋsgo.[102] COVID-19 bãaga sasa, a basa tʋʋm-kãnga n na n yɩ WHO sull ning sẽn get bãaga seglsem la b sẽn na n maan to-to wã taoor soaba (a Helen Clark) n na n tʋm a tʋʋmdã.[103][104] Yʋʋmd 2020 me, b yãka-a t'a zĩnd Etazĩni tẽns nins fãa sẽn get b raab yell n kõ-ba.[105]

Sẽn paase, Ellen Johnson Sirleaf tara tʋʋm wʋsg sẽn yaa yaood la sẽn pa yaood ye, tɩ rẽ sʋka:

A meng vɩɩm

[tekre | teke sidgem]

Yʋʋmd 1956 wã, a Ellen Johnson kẽnga ne a James Sirleaf kãadem. B ra tara kom-dibli a naasã n yaool n welg b kãadmã.[16] A bɩɩma a Presbiteriẽ wã, la a sɩdã wa n kẽe Metodist tũudmã.[109] A bi-ribls maasem yĩnga, a tara kom-bõoneg piig.

A Sirleaf sẽn da be Etazĩni wã, a lebga Alpha Kappa Alpha sorority sull ning sẽn get b yelle. A yaa Amerika filim-gʋlsda/dãmb sẽn boond tɩ Retta (a sẽn dog n boond t'a Marietta Sirleaf)[110]a ma-biiga, la a yaa sẽn mi a Donna Meagle rolã NBC komedi wã pʋgẽ.[111]

A kambã kẽer ra tʋmda Liberia goosneema wã pʋgẽ. A bi-ribl a Robert Sirleaf yaa Liberia tẽnga raas siglgã taoor soaba, a Charles Sirleaf zãada taoor tʋʋm ne Liberia tẽnga tẽnga tẽnga bãankã, la a bi-pugl a Fombah Sirleaf sẽn yaa Liberia tẽnga bãank siglgã taoor soab, sẽn geta bãankã yell. Sirleaf zakã neb a taab me tʋmda goosneema-rãmbã tʋʋm a taab pʋgẽ.[112][113]

Yʋʋmd 2021 yʋʋm-rɩt kiuugã pʋgẽ, a Ellen Sirleaf bi-ribl a ye a James Sirleaf kii a roogẽ wã, Liberi, n pa mi a sẽn na n maan bũmb ningã ye.

Criticism

[tekre | teke sidgem]

A Sirleaf sẽn da be a pʋgẽ wã, b sẽn da wa n bool-a tɩ b kẽes b toog a bi-pugl a Fombah Sirleaf ne siglgã tʋʋm-teedã pʋgẽ wã, yʋʋmd 2014 pʋgẽ.[114][115] A minisr a Christiana Tah sẽn yaa bʋ-kaoodb minisr n yiis a tʋʋmde yʋʋmd 2014 zĩn-soaba, n dõd a Sirleaf t'a kẽnga b tʋʋm-no-kẽndr pʋgẽ, In 2019a sẽn kẽed ne ligd sẽn ka yɩ tɩlae sẽn kẽed n deeg n deeg n kõ a nin-buiidã, a NSA sẽn maan n kẽed ne hotellã pʋgẽ, yʋʋmd 2014 zĩnda, yʋʋm-soaba.[115]

Yʋʋmd 2019 wã, b ra-biig a Charles Sirleaf paama koe-moond sẽn yaa ligd milyõ 75 sẽn yaa ligd sẽn ka zems ne tõogã sẽn yiisd tẽngã ligdã wɛɛngẽ. B sẽn maan vaeesgã yaa b sẽn da get b sẽn maand vaeesg to-to wã.[116]

Paradise Papers

[tekre | teke sidgem]

Ges-y me: Paradise Papers

Yʋʋmd 2017 yʋʋm-rɩt kiuugã pʋgẽ, b sẽn maan vaeesg sẽn yaa ne International Consortium of Investigative Journalism wã, b wilgame tɩ b sõsa a Sirleaf n be politikã rãmb nins b sẽn boond tɩ "Paradise Papers" wã sẽn yetã sʋka.[117]

A tʋʋm-kãsems la kũunã

[tekre | teke sidgem]
Sirleaf bõn-naandg sẽn paam n puk b zug Owerri's Ikemba Ojukwu Square (Imo state, wã Nigeria) yʋʋmd 2017
  • Recipient of the 1988 Roosevelt Institute Freedom of Speech Award[118]
  • Ralph Bunche International Leadership Award
  • Chief of Order of the Golden Heart of Kenya highest Kenya puga
  • Grand commander Star of Africa Redemption of Liberia
  • 1996 Commander of the Order of Mono[119]
  • 2006 Common Ground Award recipient, Search for Common Ground[120]
  • 2006 Laureate of the Africa Prize for Leadership for the Sustainable End of Hunger, The Hunger Project[121]
  • 2006 Distinguished Fellow, Claus M. Halle Institute for Global Learning, Emory University[122]
  • 2006 Awarded Honorary Doctor of Laws from Marquette University[123]
  • 2006 David Rockefeller Bridging Leadership Award from Synergos[124]
  • 2007 Presidential Medal of Freedom, the highest civilian award given by the United States, awarded to Sirleaf by U.S. President George W. Bush on 5 November 2007[125]
  • 2008 Golden Plate Award of the American Academy of Achievement[126]
  • 2008 Awarded Honorary Doctor of Laws degree from Indiana University,[127] Dartmouth College;[128] and Brown University.[129]
  • 2009 Awarded the EITI Award for "the rapid progress the country has made towards implementation of the EITI"[130]
  • 2009 Awarded Honorary Doctor of Humane Letters degree from the University of Tampa[131]
  • 2010 Awarded Honorary Doctor of Laws degree from Yale University and Rutgers,[132] The State University of New Jersey[133]
  • 2010 Friend of the Media in Africa Award from The African Editor's Union[134]
  • 2011 Awarded Honorary Doctor of Laws degree from Harvard University[135]
  • 2011 African Gender Award[136]
  • 2011 Nobel Peace Prize[137]
  • 2012 Indira Gandhi Prize for Peace, Disarmament and Development[138]
  • As of 2014, she is listed as the 70th most powerful woman in the world by Forbes.[139]
  • In 2017, she was awarded a title in the Nigerian chieftaincy system by Eze Samuel Ohiri of Imo, Nigeria. As a result, she is now the Ada di Ohanma of Igboland.[140]
  • 2017 - She was recognized as one of the BBC's 100 Women of 2017.[141]
  • 2018 Won the 2017 version of the Ibrahim Prize for Achievement in African Leadership[142]

National

[tekre | teke sidgem]
  • Liberia:
    • Grand Master and Grand Cordon of the Order of the Pioneers of Liberia
    • Grand Master and Grand Cross of the Order of the Star of Africa

Foreign

[tekre | teke sidgem]
  • France:
    • Grand Cross of the National Order of the Legion of Honour
  • Ivory Coast:
    • Grand Cross of the National Order of the Ivory Coast (7 September 2017)[143]
  • Kenya:
    • Chief of Order of the Golden Heart of Kenya
  • Togo:
    • Commander of the Order of Mono (1996)
  • United States:
    • Presidential Medal of Freedom (2007)

A kuunã taaba

[tekre | teke sidgem]

Yʋʋmd 2011 wã, a Sirleaf paama laafɩ wã noobɛll kũun ne Liberia tẽnga ned a Leymah Gbowee la Yemen tẽnga ned a Tawakkol Karman. B kõo pagb a tãabã waoogr b "tõnd sẽn pa maand ne b pãng n zabd ne pagbã bãan yĩnga, la b sẽn baood tɩ pagbã paam n kẽes b toog zãng laafɩ siglgã tʋʋm pʋgẽ wã yĩnga"."

Yʋʋmd 2013 sigt kiuug rasem 12 wã,[138] Indi tẽnga taoor soab a Pranab Mukherjee kõo a Sirleaf a Indira Gandhi ning b sẽn boond tɩ Indira Gandhi wã. Yʋʋmd 2016 wã, Forbes seb-gʋlsdã kɩtame t'a lebg dũni wã pʋg-sɩd sẽn tar pãng n yɩɩd a taabã n ta a 83 soabã.[139][144].

Published works

[tekre | teke sidgem]

Ges-y me

[tekre | teke sidgem]


Sebtiise

[tekre | teke sidgem]
  1. "Chiefs of State and Cabinet members of foreign governments / National Foreign Assessment Center 1990Mar-Dec". HathiTrust (in English). Retrieved 2025-07-26.
  2. Johnson Sirleaf, Ellen Eugenia, (born 29 Oct. 1938), President of Liberia, since 2006. Oxford University Press. 2015-12-01. doi:10.1093/ww/9780199540884.013.u271942.
  3. Hough, Lory (2006-09-10). "Ellen Johnson Sirleaf: From HKS to the campaign trail". www.hks.harvard.edu (in English). Retrieved 2025-07-05.
  4. "Ellen Johnson Sirleaf | Achievements, Nobel Peace Prize, & Facts | Britannica". www.britannica.com (in English). Retrieved 2025-07-26.
  5. "Liberia's President Ellen Sirleaf, Becomes First Female ECOWAS Chair". GhanaStar (in American English). 2016-06-06. Retrieved 2025-07-26.
  6. Kramer, Reed (2005-12-11). Liberia: Showered With Enthusiasm, Liberia's President-Elect Receives High-Level Reception in Washington (in English).
  7. 7.0 7.1 7.2 https://www.britannica.com/EBchecked/topic/110053359600/Ellen-Johnson-Sirleaf
  8. "The Elders | Independent global leaders | Ethical Leadership". theelders.org (in English). 2025-07-03. Retrieved 2025-07-26.
  9. "Ellen Johnson-Sirleaf finally confesses to funding Liberian civil war". www.theliberiandialogue.org. Archived from the original on 2009-06-09. Retrieved 2025-07-26.
  10. "CBC News Indepth: Liberia". www.cbc.ca. Archived from the original on 2010-08-26. Retrieved 2025-07-26.
  11. "Liberian Becomes Africa's First Elected Female Prez". www.womensenews.org. Archived from the original on 2005-11-12. Retrieved 2025-07-26.
  12. "African History and Culture". ThoughtCo (in English). Retrieved 2025-07-26.
  13. 13.0 13.1 13.2 13.3 Sands, Peter Alexander, (born 8 Jan. 1962), Senior Fellow, Mossavar-Rahmani Center for Business and Government, Harvard Kennedy School, Harvard University, since 2015. Oxford University Press. 2007-12-01.
  14. 14.0 14.1 14.2 14.3 14.4 https://web.archive.org/web/20190107043808/http://www.liberiapastandpresent.org/JohnsonSirleaf/TribalRoots.htm
  15. 15.0 15.1 15.2 "Ellen Johnson Sirleaf". Academy of Achievement (in American English). Retrieved 2025-07-26.
  16. 16.0 16.1 "CBS News/New York Times New York City Survey Monthly Poll #5, October 2010". ICPSR Data Holdings. 2012-03-19. Retrieved 2025-07-26.
  17. "Ellen Johnson Sirleaf | Encyclopedia.com". www.encyclopedia.com. Retrieved 2025-07-26.
  18. "Bachelor of Arts in Economics | University of Colorado Boulder". www.colorado.edu (in English). Retrieved 2025-07-26.
  19. harvardgazette (2011-03-10). "The voice of reform". Harvard Gazette (in American English). Retrieved 2025-07-26.
  20. Liberian Opportunities and International Perils. Ohio University Press. 2016-04-08. pp. 43–69.
  21. Reporter, Times (2017-10-10). "Ellen Johnson Sirleaf: First female African president". The New Times (in English). Retrieved 2025-07-26.
  22. Sherman, Frank (2011). Liberia: The Land, Its People, History and Culture (in English). New Africa Press. ISBN 978-9987-16-025-9.
  23. Opinion | When the World Bank came to Ellen Johnson Sirleaf’s rescue (in American English). 2017-03-17. ISSN 0190-8286.
  24. "http://harvardafricaalumni.com/project/president-ellen-johnson-sirleaf/". harvardafricaalumni.com. Archived from the original on 2024-11-27. Retrieved 2025-07-26. {{cite web}}: External link in |title= (help)
  25. "Ellen Johnson Sirleaf – Biographical". NobelPrize.org (in American English). Retrieved 2025-07-26.
  26. African Leaders (in English). Bankole Kamara Taylor.
  27. 27.0 27.1 Kasuka, Bridgette (2013-04). Prominent African Leaders Since Independence (in English). New Africa Press. ISBN 978-9987-16-026-6. {{cite book}}: Check date values in: |date= (help)
  28. "Ellen Johnson Sirleaf | Achievements, Nobel Peace Prize, & Facts | Britannica". www.britannica.com (in English). Retrieved 2025-07-26.
  29. Fickling, David (2005-11-23). Johnson-Sirleaf declared Liberian president (in British English). ISSN 0261-3077.
  30. Liberia leader 'to stand again' (in British English). 2010-01-26.
  31. "The Men Who Would Be Queen - By Joshua E. Keating". Foreign Policy (in English). Archived from the original on 2012-10-24. Retrieved 2025-07-26.
  32. 32.0 32.1 http://allafrica.com/stories/201011010544.html
  33. Ford, Tamasin (2011-10-09). Ellen Johnson Sirleaf faces a tough presidential election in Liberia (in British English). ISSN 0261-3077.
  34. Nossiter, Adam (2011-10-10). Nobel Winner Doesn’t Want to Talk About It on the Campaign Trail (in American English). ISSN 0362-4331.
  35. "Home". BBC News (in British English). Retrieved 2025-07-26.
  36. Liberia election: Tubman to boycott run-off (in British English). 2011-11-04.
  37. Polls open for Liberian run-off vote (in English). Archived from the original on 2011-11-22.
  38. https://news.yahoo.com/liberias-sirleaf-appoints-nun-probe-poll-violence-135104473.html
  39. "Home". FrontPageAfrica (in English). 2025-07-25. Retrieved 2025-07-26.
  40. https://archive.today/20120911142216/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5jEVWZm2z3vK4M6Buk3SAejnFr6og?docId=CNG.f4017fd8fc0fc29b1e449bac606e4e13.201
  41. Ellen Johnson Sirleaf: Liberia's president expelled from her party (in British English). 2018-01-14.
  42. Reporter, FPA. "FPA - Liberia's Outgoing Ruling Party Expels President Sirleaf". www.frontpageafricaonline.com (in British English). Archived from the original on 2018-01-14. Retrieved 2025-07-26.
  43. "In Liberia, Report on Executive Mansion Fire Rules Out Arson". Voice of America (in English). 2009-10-31. Retrieved 2025-07-26.
  44. "Liberia news The New Dawn Liberia premier resource for Liberia news". Liberia news The New Dawn Liberia, premier resource for latest news (in American English). Retrieved 2025-07-26.
  45. "Inside Liberia's other Executive Mansion". The World from PRX (in English). 2017-03-10. Retrieved 2025-07-26.
  46. African Leaders (in English). Bankole Kamara Taylor.
  47. www.freedominfo.org http://www.freedominfo.org/2010/10/liberian-president-sirleaf-signs-foi-law-regional-first/. Retrieved 2025-07-26. {{cite web}}: Missing or empty |title= (help)
  48. "allAfrica.com: Liberia: President Signs Freedom of Information Law". allafrica.com (in English). Archived from the original on 2012-02-07. Retrieved 2025-07-26.
  49. "allAfrica.com: Liberia: Sirleaf Sets Continental Record". allafrica.com (in English). Archived from the original on 2012-02-06. Retrieved 2025-07-26.
  50. http://www.newdemocratnews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=592:the-presidents-april-fool&catid=47:national&Itemid=70
  51. http://allafrica.com/stories/200702160283.html
  52. http://allafrica.com/stories/200709250326.html
  53. 53.0 53.1 Designs, BlueSeas Web. "Liberia Slashes USD$1.2 Billion Commercial Debt". www.emansion.gov.lr. Archived from the original on 2011-07-22. Retrieved 2025-07-26.
  54. "Liberia on track for HIPC debt relief this year: IMF". af.reuters.com. Archived from the original on 2012-01-18. Retrieved 2025-07-26. {{cite web}}: Text "Reuters" ignored (help); Text "Top News" ignored (help)
  55. "Liberia Reaches HIPC Completion Point | Liberian Observer". www.liberianobserver.com (in English). Archived from the original on 2010-06-05. Retrieved 2025-07-26.
  56. http://allafrica.com/stories/201006291216.html
  57. Liberia: Creditors Cancel Debt of U.S. $1.2 Billion (in English). Archived from the original on 2015-05-02.
  58. "Liberia ready to borrow again: finance minister". af.reuters.com. Archived from the original on 2012-01-20. Retrieved 2025-07-26. {{cite web}}: Text "Reuters" ignored (help); Text "Top News" ignored (help)
  59. https://archive.today/20110312131332/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5joAaW2DuzNDfyi8t7h4X594XcHCg
  60. Gettleman, Jeffrey (2009-08-13). Clinton Supports President of Liberia (in American English). ISSN 0362-4331.
  61. "Politics - Bloomberg". Bloomberg.com (in English). Retrieved 2025-07-26.
  62. 62.0 62.1 "A Conversation with Ellen Johnson Sirleaf, President, Republic of Liberia - Council on Foreign Relations". www.cfr.org (in English). Archived from the original on 2010-10-19. Retrieved 2025-07-26.
  63. "Parallels H-Sphere Account has been suspended". www.frontpageafrica.com. Archived from the original on 2011-10-05. Retrieved 2025-07-26.
  64. NetNewsPublisher. "Liberian Supreme Court squashes Truth and Reconciliation Commission ban on politicians". www.netnewspublisher.com. Archived from the original on 2011-07-21. Retrieved 2025-07-26.
  65. 65.0 65.1 65.2 65.3 65.4 Ford, Tamasin; Allen, Bonnie (2012-03-19). Nobel peace prize winner defends law criminalising homosexuality in Liberia (in British English). ISSN 0261-3077.
  66. "Liberia". U.S. Department of State. Retrieved 2025-07-26.
  67. Liberian sex laws (in British English). 2012-03-23. ISSN 0261-3077.
  68. Ford, Tamasin; Allen, Bonnie; theguardian.com (2012-03-19). Liberia's president and Tony Blair discuss anti-gay law – video (in British English). ISSN 0261-3077.
  69. Liberia's president-elect Ellen Johnson-Sirleaf due in Ivory Coast on first foreign trip. 2005-11-29. Archived from the original on 2013-05-12.
  70. "MRU Opposes Force by Ecowas in Côte Ivoire | The 1847 Post: business, lifestyle and current events about Liberia and Africa". www.1847post.com (in English). Archived from the original on 2011-09-02. Retrieved 2025-07-26.
  71. Administrator. "Liberian President disappointed over U.S. decision on AFRICOM | Africom, President, Sirleaf". www.emergingminds.org (in British English). Archived from the original on 2011-07-26. Retrieved 2025-07-26.
  72. Liberia: President Sirleaf Thanks U.S. Congress, Asks for Continuing Support (in English). 2006-03-15.
  73. http://allafrica.com/stories/200710010699.html
  74. "中华人民共和国驻利比里亚共和国大使馆". lr.china-embassy.gov.cn. Retrieved 2025-07-26.
  75. "中华人民共和国驻利比里亚共和国大使馆". lr.china-embassy.gov.cn. Retrieved 2025-07-26.
  76. https://web.archive.org/web/20171228094355/https://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/Council_of_Women_World_Leaders_Biographies.pdf
  77. GNN Personality Of The Week: Ellen Johnson Sirleaf As She Turns 78 Years Tomorrow Saturday - (in American English). 2016-10-28. Archived from the original on 2017-11-13.
  78. http://www.afriqueavenir.org/en/2011/03/29/president-sirleaf-against-air-strikes-in-libya/
  79. "Liberia cuts ties with Gaddafi's Libya". af.reuters.com. Archived from the original on 2011-06-15. Retrieved 2025-07-26. {{cite web}}: Text "Reuters" ignored (help); Text "Top News" ignored (help)
  80. "Statement by the Press Secretary on the Visit of Liberian President Ellen Johnson Sirleaf". whitehouse.gov (in English). 2015-02-20. Retrieved 2025-07-26.
  81. Profile: Liberia's 'Iron Lady' (in British English). 2005-11-23.
  82. 82.0 82.1 "Youth and migration". www.thenewhumanitarian.org (in English). 2007-02-06. Retrieved 2025-07-26.
  83. "Youth and migration". www.thenewhumanitarian.org (in English). 2007-02-06. Retrieved 2025-07-26.
  84. 84.0 84.1 Mahtani, Dino (2025-07-29). "Tarnishing the Iron Lady of Africa". Foreign Policy (in American English). Retrieved 2025-07-26.
  85. "Liberian Minister Vows Jury Reform Following Bropleh Corruption Trial". Voice of America (in English). 2010-12-09. Retrieved 2025-07-26.
  86. "Liberian President Sirleaf: Country Making Progress, Challenges Remain". Voice of America (in English). 2011-06-26. Retrieved 2025-07-26.
  87. 87.0 87.1 Reuters (2010-11-03). Liberian Leader Dissolves Cabinet (in American English). ISSN 0362-4331. {{cite book}}: |last= has generic name (help)
  88. Liberian president Sirleaf fully reconstitutes cabinet (in American English). Archived from the original on 2012-01-30.
  89. "15 women leading the way for girls' education | Blog | Global Partnership for Education". www.globalpartnership.org (in English). Retrieved 2025-07-26.
  90. http://allafrica.com/stories/200602130684.html
  91. "allAfrica.com: Liberia: Pres. Sirleaf Commissions Chief Justice, Associate". allafrica.com. Archived from the original on 2006-03-12. Retrieved 2025-07-26.
  92. "allAfrica.com: Liberia: Senate Finally Confirms Ja'neh to Supreme Court". allafrica.com. Archived from the original on 2006-05-21. Retrieved 2025-07-26.
  93. 93.0 93.1 93.2 "Frontpage Africa Online: VOID ON THE BENCH - optimized by EveryBuilder" (in English). Retrieved 2025-07-26.
  94. Designs, BlueSeas Web. "Cllr. Philip Banks Nominated as Associate Justice of Supreme Court". emansion.gov.lr. Archived from the original on 2012-01-25. Retrieved 2025-07-26.
  95. "Home". FrontPageAfrica (in English). 2025-07-25. Retrieved 2025-07-26.
  96. "Forbes List Directory". Forbes (in English). Retrieved 2025-07-26.
  97. http://www.newsweek.com/2010/08/16/go-to-the-head-of-the-class/the-rebuilder-ellen-johnson-sirleaf.html
  98. "Ellen Johnson Sirleaf, President of Liberia - Top 10 Female Leaders - TIME". www.time.com. Archived from the original on 2010-08-25. Retrieved 2025-07-26.
  99. Another round for Africa's Iron Lady. ISSN 0013-0613.
  100. Cooper, Helene (2009-05-15). Madame President (in American English). ISSN 0362-4331.
  101. "Ellen Johnson Sirleaf Launches Women's Center as Change Catalyst". allAfrica.com (in English). 2020-03-19. Retrieved 2025-07-26.
  102. "Her Excellency Ellen Johnson Sirleaf appointed as WHO Goodwill Ambassador for Health Workforce". World Health Organization (in British English). Archived from the original on 2020-07-15. Retrieved 2025-07-26.
  103. Shaw, George Thomas, (2 July 1863–16 Feb. 1938), Ex-Chief Librarian Liverpool Public Libraries. Oxford University Press. 2007-12-01.
  104. Miller, John (2020-07-09). Veteran female leaders to head WHO COVID-19 review amid anti-globalism barbs (in American English).
  105. "Development Advisory Council | DFC". www.dfc.gov. Retrieved 2025-07-26.
  106. EPIC. High-Level Group of Personalities on Africa-Europe Relations - Friends of Europe (in American English). Archived from the original on 2022-11-28.
  107. "Our People". The Brenthurst Foundation (in English). Retrieved 2025-07-26.
  108. "About Us". mastercardfdn.org (in English). Retrieved 2025-07-26.
  109. "Welcome thenewslib.com - BlueHost.com". thenewslib.com (in English). Archived from the original on 2021-11-27. Retrieved 2025-07-26.
  110. "Watch Parks and Recreation Streaming | Peacock". @peacocktv (in American English). Retrieved 2025-07-26.
  111. Ford, Rebecca (2011-10-07). "'Parks and Recreation' Has a Nobel Peace Prize Connection". The Hollywood Reporter (in American English). Retrieved 2025-07-26.
  112. J.H. Webster Clayeh websterclayeh@gmail.com(0886729972). "FPA - Mixed Reactions Over President Sirleaf's Claim of Family Not Wealthy". frontpageafricaonline.com (in British English). Archived from the original on 2017-12-01. Retrieved 2025-07-26.{{cite web}}: CS1 maint: numeric names: authors list (link)
  113. Reporter, FPA. "FrontPageAfrica Newspaper - Richard Tolbert Indicted: Sirleaf, Saytumah, Kupee Fate Undecided". www.frontpageafricaonline.com (in British English). Archived from the original on 2016-06-11. Retrieved 2025-07-26.
  114. LIBERIA: Committee Setup To Investigate President Sirleaf’s Son On Seizure Of Korean US$247,000.00 Releases Report With Recommendations; Ordering Refund Of The Money (in American English). 2016-01-19. Archived from the original on 2019-11-11.
  115. 115.0 115.1 Cooper, Helene (2014-10-31). Liberia’s Ebola Crisis Puts President in Harsh Light (in American English). ISSN 0362-4331.
  116. Liberia's 'missing millions': Charles Sirleaf charged (in British English). 2019-03-05.
  117. "Explore The Politicians in the Paradise Papers - ICIJ" (in American English). 2017-11-05. Retrieved 2025-07-26.
  118. Roosevelt Institute (in English). 2025-06-27.
  119. "Ellen Johnson Sirleaf -". Archives of Women's Political Communication (in English). Retrieved 2025-07-26.
  120. "Conflict resolution, prevention, and transformation: Search for Common Ground". documents.sfcg.org. Retrieved 2025-07-26.
  121. "The Hunger Project: Empowering Women and Men to End Their Own Hunger". www.africaprize.org (in English). Archived from the original on 2008-03-26. Retrieved 2025-07-26.
  122. "The Halle Institute For Global Research | Emory University | Atlanta GA". staging.web.emory.edu (in English). Retrieved 2025-07-26.
  123. "The Halle Institute For Global Research | Emory University | Atlanta GA". staging.web.emory.edu (in English). Retrieved 2025-07-26.
  124. "University for a Night 2006: Honorees". synergos.org. Archived from the original on 2011-12-13. Retrieved 2025-07-26.
  125. "President Bush Announces Recipients of Presidential Medal of Freedom". georgewbush-whitehouse.archives.gov. Retrieved 2025-07-26.
  126. "Golden Plate Awardees". Academy of Achievement (in American English). Retrieved 2025-07-26.
  127. http://newsinfo.iu.edu/news/page/normal/7887.html
  128. "Dartmouth 2008 Honorary Degree RecipientEllen Johnson-Sirleaf (Doctor of Laws)". www.dartmouth.edu (in English). Archived from the original on 2013-09-16. Retrieved 2025-07-26.
  129. September 9; Baum 401-863-2476, 2008 Media contact: Deborah. "Liberian President Ellen Johnson Sirleaf to Receive Honorary Degree". news.brown.edu (in English). Retrieved 2025-07-26.{{cite web}}: CS1 maint: numeric names: authors list (link)
  130. http://allafrica.com/stories/200902180838.html
  131. "The University of Tampa - News - UT Honorary Doctorate Ellen Johnson Sirleaf Named Nobel Peace Prize Recipient". www.ut.edu. Archived from the original on 2011-10-17. Retrieved 2025-07-26.
  132. https://archive.today/20110606170654/http://www.yaledailynews.com/crosscampus/2010/05/23/liberian-president-receive-honorary-degree/
  133. Rutgers University (in English). 2025-07-24.
  134. Designs, BlueSeas Web. "President Sirleaf Receives African Editors Honor". emansion.gov.lr. Archived from the original on 2010-11-22. Retrieved 2025-07-26.
  135. Walsh, Corydon Ireland, Katie Koch, Alvin Powell, and Colleen (2011-05-26). "Harvard awards 9 honorary degrees". Harvard Gazette (in American English). Retrieved 2025-07-26.{{cite web}}: CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  136. Designs, BlueSeas Web. "'You Have Brought Honor to All African Women,’ Senegal’s Wade Says of President Johnson Sirleaf". www.emansion.gov.lr. Archived from the original on 2011-07-05. Retrieved 2025-07-26. {{cite web}}: C1 control character in |title= at position 46 (help)
  137. "The Nobel Peace Prize 2011 - Press release". NobelPrize.org (in American English). Retrieved 2025-07-26.
  138. 138.0 138.1 Staff, B. P. "Liberia President Ellen Johnson Sirleaf to get Indira Gandhi Prize for Peace". Biharprabha News | Connecting Bihar with the entire World (in American English). Retrieved 2025-07-26.
  139. 139.0 139.1 BURHO", "MOIRA FORBES"," MAGGIE MCGRATH"," ERIN SPENCER SAIRAM"," ERIKA. "Forbes World's Most Powerful Women - Ranked 2024 List". Forbes (in English). Retrieved 2025-07-26.{{cite web}}: CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  140. "Photos: Okorocha honours Ellen Johnson Sirleaf with Chieftancy Title, Ada di Ohanma of Igboland". Retrieved 2025-07-26.
  141. BBC 100 Women 2017: Who is on the list? (in British English). 2017-09-27.
  142. "Ellen Johnson Sirleaf wins 2017 Ibrahim Prize for Achievement in African Leadership | Mo Ibrahim Foundation". mo.ibrahim.foundation (in English). Retrieved 2025-07-26.
  143. Côte d’Ivoire/Ellen Johnson Sirleaf élevée dans la Dignité de Grand-Croix de l’Ordre national - Abidjan.net News (in French). Archived from the original on 2025-01-23.
  144. "Ellen Johnson Sirleaf – Facts". NobelPrize.org (in American English). Retrieved 2025-07-26.