Gariba II
Bukali II (tʋʋmd 1 yʋʋm 1939 wã[b sẽn na n wilg tɩ b maana woto] - yʋʋm 2026 soabã, a sẽn boond t'a Gariba II wã yaa Ghana tẽnga naam soaba. A yaa Dagbon soolmã Yaa Naa sẽn be Ganaa rɩtgẽ wã hal n tãag a kuum yʋʋm 2026 rasem 12 wã.[1][2]
D sẽn paam n bãngẽ
[tekre | teke sidgem]A Bukali rogame n lebg rĩm-dãmb a Mion n deeg a Maama II, Yaa Naa wã yʋʋm 1938 n tãag yʋʋm 1948 yʋʋm 2 soabã.[3] A ma, a Ayishetu,[1] yaa Biritɛɛr sẽn yit Kulunkpegu, sẽn yaa tẽng bilf sẽn pẽ Chaazaadaanyili sẽn be Ganaa rɩtgẽ wã. Bukali pipi n tʋmame n yɩ Kpunkpono taoor soaba, hal tɩ b zẽk-a n lebg Savelugu; yaa noorã rẽnna a tãabã n na n lebg Yaa Naa taoor soaba.
A dag n yaa Yaa Naa yʋʋm 41 soabã, yʋʋm 2019 yʋʋm 1 soabã, sẽn na n yɩlẽ tɩ b yãk-a t'a lebg a 41 soabã.
A sẽn wa n wa n be a Zezi yembrã kiis a yiib wã, a maana a Mahamadu IV ne a Yakubu II kibs kibs kiis kiis kibsã. B fãa kiis-a-la a yiib-n-soabã kiis-b-la a yembr. Yaa Ghana tẽnga taoor dãmb sull n yãk wakat kãnga, n na n kẽes b toog ne zab-kʋdgã sẽn zĩnd Yaa Naa Yakubu II kʋʋngã poore. Yaa Yaa Yaa Yakubu II sẽn maan yʋʋm 17 n kɩt tɩ b pa tar tʋʋm-sõng ye. [4]
Yʋʋmd 2019 yʋʋm-vẽkr kiuug rasem 18 wã, a Yakubu II kũumã waoongo, Dagbon rĩm-dãmb sẽn da be a Kuga Naa Abdulai Adam II taoor n na n yãk rĩm a ye, yaa a Yoo Naa Abukari Mahama; a Kampakuya Naa Abdulai Yakubu; a Yakubu a yiib-n-soabã a Bolin Lana Abdulai Mahamudu; a Mahamadu a naan-soabã sẽn yaa a tãb-soaba la a Tampion Lana Alhassan Andani.[5][6][7] Gushei Naa sẽn tall gras n yi Gbewaa roogã zug n kõ Abukari Mahama ne Kuga Naa. B sẽn maan woto wã wilgdame tɩ b ra yãkda a Abukari Maama t'a yɩ Yaa Naa.
Tẽeb la tʋʋm
[tekre | teke sidgem]Yʋʋmd 2021 soabã pʋgẽ, Bukali II lugla Dagbon Development Fund.[4]
Gbewaa roogã manegre
[tekre | teke sidgem]Yʋʋmd 2023 tʋʋlg kiuug rasem 4 wã, a kɩtame tɩ b maneg a Gbewaa roogã.[8][9][10]
B sẽn kõ kũun n sõng tɩ b maneg Gbewaa roogã
[tekre | teke sidgem]B kõ-b-la kũun n sõng n maneg Gbewaa Palace wã, sẽn yit nin-tɩrs la kom-bɩɩsã la goosneema-rãmbã nengẽ.[11][12]
B sen lebg ges Dagon naam yel gili
[tekre | teke sidgem]Bukali II sɩngame n na n leoke Dagbon lalgã yʋʋmd 2020 wã. [21] A sɩngame ne kom-tĩnd sẽn da yaa: Naa Yaba Kuɣa-Naa Abdulai II; Naa Yaba Sunson-Naa Shani Hamidu II; Naa Yaa Gushe-Naa Shitobu Abdulai I; Naa Yaba Tolon-Naa Abubakari I, Naa Yaba Kumbun-Naa Yiri II Alhaji Iddrisu Abu, Naa Yaba Nanton-Naa Mahamadu V, Naa Bakpem Kar-Naa Nantog, Naa Bak Pem Yoo-Naa Abdulai V, Naa Yaba Bapra Mion-Lana Abdulai III, Naa Bapra Sagnar-Naa Ambasada Yakubu, Naa Bapla Chereponi-Fame Nanyame Kofi Malba, Naa Bappa Kumba-Naa Ucha Ayuor John Mateer Bo, Naa Yaba Gari-Naa Ba Yankos, Naa Bapr-Naa Yao, Naa Zankos, Dr Naa Nankos,Naa Dk Naa Bankos,[22][23][24] Yʋʋmd 2022 soabã pʋgẽ, Dagbon Tradition Council n deegg sẽn lebg n lebg n leb n lebg n lebg sɛbã. [25]
Sebtiise
[tekre | teke sidgem]- ↑ 1.0 1.1 https://www.bbc.com/pidgin/tori-46983917
- ↑ https://www.pulse.com.gh/story/everything-you-need-to-know-about-late-yaa-naa-abukari-mahama-ii-king-of-dagbon-2026071310041079115
- ↑ http://ghheadlines.com/agency/ghanaian-times/20190125/107202397/dagbon-outdoors-new-yaa-naa-today
- ↑ 4.0 4.1 https://www.graphic.com.gh/news/general-news/hail-new-yaa-naa-he-takes-over-after-17-years-vacuum.html
- ↑ https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Kuga-Na-thanks-President-as-Dagbon-outdoors-new-Ya-Na-718217
- ↑ http://zaaradio.com/local/head-of-andani-family-now-new-dagbon-overlord/
- ↑ https://www.pulse.com.gh/news/local/savelugu-chief-yoo-naa-abubakar-selected-as-new-yaa-naa/fksrgy1
- ↑ https://www.ghanaweb.com/region/northern/READ-Full-Speech-of-Ya-Naa-Abukari-II-at-the-sod-cutting-of-the-Gbewaa-Palace-Redevelopment-Project-64298
- ↑ https://zaaradio.com/local/gbewaa-palace-reconstruction-ya-naa-tours-resettlement-site/
- ↑ https://www.gbcghanaonline.com/general/dagombas-serving-as-ambassadors-and-consul-generals-donate-cash-to-support-redevelopment-of-gbewaa-palace/2023/
- ↑ https://web.archive.org/web/20241214113039/https://mobile.ghanaweb.com/blogs/northernblog/Dagbon-Union-UK-donates-over-Gh-100-000-for-Gbewaa-Palace-reconstruction-2388
- ↑ https://citinewsroom.com/2025/04/gcb-md-supports-construction-of-new-gbewaa-palace-with-2000-bags-of-cement/