Yãk-y n kẽng y sẽn tarã nengẽ

Lamba (garment)

Soolge Wikipidiya
Sakalava Yind fugu

Wikipedia wã pʋgẽ, b yiisda sɛb sẽn pa tar ligd ye

Sakalava lamba arindrano la malabary

Lamba yaa fuug sẽn yaa buud toor-toor sẽn be Madagaskar. B sẽn yeel tɩ b yaa Malagasy nebã, b yeelame tɩ b yaa b sẽn yaa b mens n pa tõe n maan bũmb ye.[1]

Bãagrã sẽn da yaa wa b sẽn da maandã, b ra yaa wa b sẽn da maandã. B tõe n yɩɩ ne sãnem, ne sãnem, ne pemsem, ne Sakalava tẽn-tẽns a wãn sẽn yaa toor-toore, la ne pemsem,ne Merina aristokraas sẽn deng kolone wã.Rũndã-rũndã, ,[2] yaa bũmb sẽn yaa nana tɩ b yãt b sẽn yiisd bũmbu, wall b sẽn yiisd bũmbu, tɩ b yiisd bũmbu, tɩ b yiisd bũmbu.[3]

Sẽn paasd ne a sẽn na n yɩ bũmb ning b sẽn na n maan daar fãa wã, b leb n tũnugda ne lambã n na n gãd kambã b ma wã poorẽ, wall b sẽn na n gãd bũmb sẽn yaa toog ne b zugã. B leb n tũnugda ne lamba n na n gãd kũum sẽn ketã n yaool n kẽes-b yaoogẽ wã, tɩ b yaool n ning-b kũum zutu, tɩ b waoogd b sɩɩgã.

Pag m yilg lamba fugu

A lamba yaa bũmb ning b sẽn da boond tɩ fʋg-fʋg sẽn yaa fʋg n da yaa fʋgã sẽn da yaa fɩɩg-fɩɩg n da maand malɛgsã fãa pʋgẽ wã yʋʋr sẽn be tãensẽ wã. Sẽn paase, b sẽn da tar-a wã, b pʋd n boond-a lame tɩ simbo.<ref.Mullen Kreamer, Christine and Fee, Sarah. Objects as Envoys: Cloth, Imagery and Diplomacy in Madagascar. Smithsonian Institution, 2002. Sẽn na yɩl n tõog n tall bũmb ning b sẽn dat n yeelã, b tõe n yãka yam n dɩkd-a n dɩk a toore.[4] Yaa ne zĩiga, zĩig la a sẽn maand to-to wã la a to wã. B maanda lamba (lambamena) sẽn yaa kãsenga ne silk sẽn yaa pemse, la b pakda kũum kũumã n yaool n gãneg-b b zak yaoogẽ. Neb kẽer sʋka, b ra sak n dɩkda lambã n kõ pagb la rao n kõ b kamb tɩ b maan pʋ-peelemã, wall b kõ-b-la kũun b sẽn da tarã, wa b sẽn wilg b sẽn maan ne lambã a yiib sẽn tar samdã (bõn-vẽenega la b sãnda sẽn yaa pemsem-sũnd) sẽn kõ a Grover Cleveland yʋʋmd 1886 wã, rĩm-poak a Ranavalona III sẽn be Smithsonian National Museum of African Art wã pʋgẽ. [5]

A BUUD TOR-TORE

[tekre | teke sidgem]
Madagascar Lamba

Lãmbã yʋʋlã n kẽesdã tẽng a yembr n kẽng a taabã, sẽn dat n tẽngã koomã, dẽnd saglã sẽn be zugu ka wʋsg ye, la a wilgdã lãmbã buudã sẽn yaa tẽngã pʋsẽ wʋsgã. A yaa buudã wʋsg Madagaska.

Paris Lamba

B sẽn da maand b sẽn datã, b ra maanda b sẽn datã n na n maan bũmb ning sẽn yaa sõma. Lambahoany yaa lamba buud sẽn yaa to-to wã. B sẽn da maand woto wã, b ra maanda b sẽn da maand to-to wã ne b sẽn da maand to-to wã. B sẽn boond tɩ ohabolana wã yaa gom-biis sẽn be tẽng zug n yɩɩd b sẽn boond tɩ ohabolana wã. B sẽn da tũnugd ne lambahoany wã zĩig fãa wã yaa wʋsgo, la b yaa toor-toore. B baooda b kambã n na n gãd b ma wã poorẽ, n yiis b nus n maan bũmb a taab. B tõe n yɩɩ wa gãndb, gãndb, gãndb, gãndb, gãndb wall gãndb sẽn yaa gãndb sẽn yaa gãndb sẽn yaa gãndb sẽn yaa gãndb sẽn yaa gãndb.[6]

Lamba akotofahana
[tekre | teke sidgem]

A silk lamba sẽn yaa bĩngd ne geometri wã sẽn yaa toogo.

Lamba Mpanjaka
[tekre | teke sidgem]

B sẽn da boond tɩ lamba wã yaa nin-tũusds, arzɛk rãmba, wall nin-kẽembã.

Lambamena yaa
[tekre | teke sidgem]
Lamba mena

B sẽn da wa n be wã, b ra yaa wa b sẽn da wa n be wã. A yʋʋr rat n yeelame tɩ "lamba sẽn yaa miuugã"; a miuugã yaa Austronesi wã sẽn yaa bũmb sẽn yaa to-to ne zɩɩmã, tẽng zug la [7]

Lamba Arindrano
[tekre | teke sidgem]

B sẽn da maand lamba wã yaa silk la b sẽn da maand ne b sẽn da maand ne b sẽn da maand ne b sẽn da maandã.

A Zeova Kaset rãmbã sẽn be Jabo-Landy wã

A lamba sẽn yaa buud toor-toore, b sẽn maan ne silk la raffia fibre.

Laimasaka
[tekre | teke sidgem]

Sakalava raffia lamba sẽn yaa nin-buiidã sẽn da nong n maand bũmbu. Yaa bũmb sẽn ket n be Madagaskar.[8]

A la bonne heure
[tekre | teke sidgem]

A lamba ra yaa gãnd sẽn tar pãng n yɩɩd a sẽn tar pãng n yɩɩd a sẽn tar pãng n yɩɩd a sẽn tarã.

Sõng-y n bãng y sẽn tõe n maan bũmb ninsã

B sẽn da maand yɩɩlã, b ra maanda yɩɩl ne b sẽn da maand yɩɩlã.

Sẽn paase, b pa tõe n yeel tɩ b pa segd n maan bũmb sẽn yaa sõma ye. B yiibã fãa na n wẽnda a woto n gũbg a poorẽ, wa sarong. Pagbã me na n yeelga b sẽn na n yeelg-b ne b sẽn na n yeelg-b ne b sẽn na n yeelg-b ne lamba wã. B sẽn da yeel tɩ b pa segd n zãad b mens ne b taabã, b yeelame tɩ b pa segd n zãad b mens ne b taabã ye.

Rõnd tõe n kɩtame tɩ b gãneg lamba ne b gãag a ye, wala b gãneg b gãag a ye, wall b gãneg b gãag a ye. Sẽn yɩɩd fãa, b sã n wa yãgdẽ, b sã n wa yãgdẽ, b sã n wa yãgdẽ. Sẽn yɩɩd fãa, b sẽn yeel tɩ b yaa nin-tũusdsã, b yaa nin-tũusdsã, la b yaa nin-tũusdsã.

B tõe n yeelga pe-bil sẽn yaa kãenkãe wa pe-bil sẽn yaa kãenkãe. Rãmba na n kɩtame tɩ b gãneg b gãongo, wall b gãneg b gãongo, tɩ pagb tõe n yeelg-b-la b gãongo. B sẽn da wa n maand woto wã, b ra pa tõe n maan bũmb sẽn na yɩl tɩ b bãng b sẽn tõe n maan to-to wã ye.

Tʋʋmdã
[tekre | teke sidgem]

B ra maanda b sẽn da nong n maand bũmb ninsã ne b sẽn da maand bũmb ninsã. A sẽn da wa n maand woto wã, a ra pa tõe n maan bũmb a to ye.[9] Pagb wʋsg yĩnga, b ra segd n maana bũmb sẽn yaa tɩlae ne b zakã rãmb tɩ b maan fu-rãmbã. Sẽn yɩɩd fãa, b ra tõe n koosda b zakã rãmb ligd n paas b zakã rãmb ligd ye.[10]

B sẽn maandã
[tekre | teke sidgem]

A Zeova Kaset rãmbã sẽn da maand bũmb ninsã wilgda tõnd bũmb nins d sẽn maand daar fãa wã.[11]

Lamba akotofahana wã, sẽn yaa lamba sẽn tar sãnem wʋsg sẽn naag ne Merina aristocracy wã, ra yaa geometrik sẽn yaa toogo, sẽn naan ne Merina sẽn naanã. B sẽn da wa n maand woto wã, b ra pa le get b sẽn da maand to-to wã ye. B ra pa le get b sẽn da maand to-to wã ye.[12]

Yʋʋm sẽn pa kaoos pʋgẽ, neb wʋsg sẽn nong b sẽn boond tɩ lamba akotofahana wã paasame, tɩ kɩt tɩ b lebg n wa n tʋmd ne b sẽn boond tɩ lamba akotofahana wã.[13] Rũndã-rũndã, b sẽn da maand yɩɩr ne b sẽn da pa mi b sẽn maand bũmb ninsã, b ra maanda yɩɩr ne b sẽn da maand bũmb ninsã. Wala makre, b wilga lamba akotofahana sẽn yit sãnem orb-weaver spiderã pʋgẽ.[14][15] Lamba akotofahana sẽn wilgd sãnem-paalã .[16]Malagasy ned sẽn boond t 'a Madame Zo wã rɩka lamba sẽn yaa bũmb ning b sẽn maand ne b teedã n paas b sẽn maand ne b teedã.[17]

Sebtiise

[teke sidgem]
  1. Tortora, P.G. & Merkel, R.S. (1996). Fairchild's Dictionary of Textiles. New York: Fairchild Publications.
  2. Tortora, P.G. & Merkel, R.S. (1996). Fairchild's Dictionary of Textiles. New York: Fairchild Publications.
  3. Green, R.L. (2003). Lamba hoany: proverb cloths from Madagascar. Africa Arts, 36(22), pp. 30–46.
  4. Mullen Kreamer, Christine and Fee, Sarah. Objects as Envoys: Cloth, Imagery and Diplomacy in Madagascar. Smithsonian Institution, 2002.
  5. http://www.nmafa.si.edu/exhibits/malagasy/queen.html
  6. Green, R.L. (2003). Lamba hoany: proverb cloths from Madagascar. Africa Arts, 36(22), pp. 30–46.
  7. https://www.cambridge.org/core/books/abs/worlds-of-the-indian-ocean/austronesian-expansion-and-the-first-malagasy-cultures/AB18FAEABB150D8B9F0A102BC816A0E6
  8. Mullen Kreamer, Christine and Fee, Sarah. Objects as Envoys: Cloth, Imagery and Diplomacy in Madagascar. Smithsonian Institution, 2002.
  9. Kusimba, Chapurukha; Odland, J. Claire; Bronson, Bennet (Eds.). Unwrapping the Textile Traditions of Madagascar. Regents of the University of California, 2004.
  10. Ranaivoson, D. (2007). 100 Mots pour comprendre Madagascar. Paris: Maisonneuve & Larose. pp. 57–58.
  11. Mullen Kreamer, Christine and Fee, Sarah. Objects as Envoys: Cloth, Imagery and Diplomacy in Madagascar. Smithsonian Institution, 2002.
  12. Kusimba, Chapurukha; Odland, J. Claire; Bronson, Bennet (Eds.). Unwrapping the Textile Traditions of Madagascar. Regents of the University of California, 2004.
  13. Spring, C. (2010). African Art in Detail. London: British Museum Press.
  14. http://www.amnh.org/exhibitions/spidersilk/
  15. https://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/aoa/s/silk_textile_lamba_akotofahan.aspx
  16. http://www.metmuseum.org/toah/works-of-art/1999.102
  17. https://www.onart.media/en/artistic-news/a-new-place-of-creation-and-dialogue-for-artists-from-africa-and-the-diasporas-the-fondation-h-expands/