Mahatma Gandhi
Mohandas Karamchand Gandhi[1]
| Sex or gender | male |
|---|---|
| Country of citizenship | India |
| Name in native language | મોહનદાસ ગાંધી |
| Birth name | મોહનદાસ ગાંધી |
| Given name | Mohandas |
| Family name | Gandhi |
| Nickname | बापू, बापू जी, राष्ट्रपिता |
| Date of birth | 2 Zĩ-likr kiuugu 1869 |
| Zĩ-ninga o roge | Porbandar |
| Date of death | 30 Yuum-vẽkr kiuugu 1948 |
| Place of death | Gandhi Smriti |
| Manner of death | homicide |
| Cause of death | gunshot wound |
| Killed by | Nathuram Godse |
| Place of burial | Raj Ghat and associated memorials |
| Father | Karamchand Uttamchand Gandhi |
| Mother | Putlibai Karamchand Gandhi |
| Sibling | Raliatbehn Gandhi, Muliben Gandhi, Pankunvarben Gandhi, Laxmidas Karamchand Gandhi, Karsandas Gandhi |
| Spouse | Kasturba Gandhi |
| Child | Harilal Gandhi, Manilal Gandhi, Manilal gandhi, Devdas Gandhi |
| Native language | Gujarati |
| Languages spoken, written or signed | Gujarati |
| Writing language | Gujarati, हिन्दी, English |
| Place of detention | Yerawada Central Jail, Aga Khan Palace, Yerawada Central Jail, Yerawada Central Jail |
| Field of work | philosophy, jurisprudence, pacifism |
| Educated at | Mahatma Gandhi Museum, Inner Temple, University College London, Samaldas Arts College |
| Student of | Shrimad Rajchandra |
| Student | Vinoba Bhave |
| Honorific prefix | Mahatma |
| Residence | London, India, South Africa |
| Start of work period | 1893 |
| End of work period | 1948 |
| Member of political party | Indian National Congress, Natal Indian Congress |
| Lifestyle | vegetarianism |
| Ethnic group | Gujarati people |
| Religion or worldview | Hinduism |
| Hair style / hair length | bald head |
| Eye color | dark brown |
| Last words | हे राम |
| Handedness | left-handedness |
| Participated in conflict | Salt March |
| Magnum opus | satyagraha |
| Movement | nonviolence |
| Member of | Inner Temple, Vegetarian Society |
| Political ideology | Gandhism |
| Replaced by | Sarojini Naidu |
| Award received | Time Person of the Year, Order of the Companions of O. R. Tambo, Queen's South Africa Medal, Natal Native Rebellion Medal, Kaisar-i-Hind Medal |
| Nominated for | Nobel Peace Prize, Nobel Peace Prize, Nobel Peace Prize, Nobel Peace Prize, Nobel Peace Prize |
| Present in work | Civilization V |
| Described at URL | http://gadyakosh.org/gk/महात्मा_गांधी |
(2-yʋʋr kiuug rasem 1869 - 1 yʋʋm-vẽk kiuug rasem 30 yʋʋm 1948) [2] yaa Indi wã sɛb-soab, koloneel-dãmb zabd sẽn zabd ne politikã, la politikã yel-gɛt sẽn tʋmda ne nin-buiid sẽn pa zabd ne b sẽn pa zab ne nin-buiidã n na n tõog n zab ne Indi wã sẽn pa beẽ ne Britɩn soolmã.[2] A kɩtame tɩ b tõog n zab ne nin-tɩrse la b tɩ looge dũniyã gill zugu. The honorific Mahātmā (Sanskrit pʋgẽ, sẽn dat n yeel tɩ sũ-noog soaba, bɩ waoogd soaba), sẽn da pipi n zĩnd a zug Afrika soolmẽ wã yʋʋmd 1914 wã, yaa b sẽn tũnugd ne dũniyã gill zugu.[3]
A Gandhi rogame la a bɩɩs a Zeova Kaset rãmbã zakẽ, Gujarat soolmẽ wã. A Gandhi zãms-a-la sɛb a sẽn da tar n be Londr wã wã. A wa n kẽe sɛb roogẽ a sẽn da tara yʋʋm 22 wã. A Gandhi sẽn da wa n zĩnd yʋʋm a yiib sẽn pa tar pʋ-peelem n be Indi wã, la a pa tõog n sɩng a tʋʋmdã sõma ye, a kolga Afirik-Bĩngr yʋʋmd 1893 n na n wilg Indi kom-biis a ye sẽn da be a zĩigẽ. A zĩnda Afirik Kibar yʋʋm 21. A Gandhi zĩnda be n wub a zakã rãmb la a sɩng n zãag n zab ne nebã tɩ b tõog n zab ne b mens ne b mens n kõ-b sor n tõog n zabd ne b mens ye. Yʋʋmd 1915 wã, a sẽn tar yʋʋm 45 wã, a lebg n wa n waa Ɛndɩtɛɛr n wa n sigl siglsã, kom-bõon-dãmbã la tẽngã tʋmtʋmdbã n wilg b sẽn na n kɩɩs b sẽn maand b sẽn pa segd n maan to-to wã la b sẽn na yɩl n wilg b mens tɩ b pa tar sor n kõ-b la b pa segd n yao b tẽngã rẽnna.
A Gandhi sẽn wa n dɩ naam n na n yɩ Indiens Kongre wã taoor soaba yʋʋmd 1921 wã, a wa n lʋɩɩsa tẽn-tẽngã fãa pʋgẽ n na n sõng tɩ b tõog n boog naongã, n paas pagb zu-sobendã, n paas tũudum la buud toor-toorã zoodã, n kɩt tɩ b tõog tɩ b pa tõe n sɩɩs-b ye, la sẽn yɩɩd fãa, n tõog n tõog n paam tɩ b tõog b mens n soog b mens ye. A Gandhi rɩka dhoti-kẽng sẽn yaa b sẽn da tigsd ne nusã n wilg t'a yaa ned sẽn mi n mi n yaa a Indi wã tẽn-kɩremsã naong soaba. A sɩngame n vɩ ned sẽn tar a meng pãnga, n dɩtẽ rɩɩb sẽn yaa nana, la a rɩt noor wʋsg n maan tɩ yɩ sor n na n maan gũusgu la politik n wilg a sũurẽ t'a pa mi a sẽn na n maan bũmb ye. A Gandhi sẽn wa n zab ne nin-buiidã, a kɩtame tɩ b kɩɩs b sẽn da get tɩ b segd n yaood n yiis zu-loeesã, la a wa n bool tɩ b yi n bas Ɛnd soolmã yʋʋmd 1942. A zĩnda bi-bees roogẽ naoor wʋsgo, la a zĩnda yʋʋm wʋsg Afirik-Bĩngr la Ind soolmẽ wã.
A Gandhi sẽn da get tɩ b na n sigla b toorẽ India sẽn yaa tũudum wʋsg wɛɛngẽ wã, b sẽn da wa n getã yaa tɩ b pa segd n sak n deeg tɩ b sẽn yaa b sẽn yaa a Mooslemã pa segd n paame. Yʋʋmd 1947 tʋʋlg kiuugã, Britɩni wã paamame tɩ b lebg b toorẽ, la b pʋɩ-a lame tɩ yaa Indi la Pakistan. B sẽn wa n wa n tɩ kõ-b b tẽn-paalgã, Hindus, Moslems la Sikhs wʋsg sẽn yi b tẽn-kãens pʋsẽ wã, b wa n wa ne b tũudmã pãnga, sẽn yɩɩd fãa Punjab la Bengal soolmẽ. A Gandhi zãagame n na n tɩ maan a meng ne a Zeova Kaset rãmbã n wilg tɩ b pa tar sor n maan b sẽn dat n maan bũmb ninsã ye. Sẽn pʋg-a wã, a maana kom kʋɩl-kɩɩm naoor wʋsgo, n na n kɩt tɩ b ra wa maan wẽnga tũudmã wɛɛngẽ ye. Yaa yʋʋmd 1948 yʋʋm-vẽkr kiuug rasem 12 daarã la a Gandhi maan yʋʋm 78. A Gandhi sẽn da pa rat n maan bũmb a to n na n sõng a Pakistã la a Indi wã sẽn yaa a sẽn pa mi a Zeova wã, a ra pa tẽed tɩ b na n maan bũmb tɩ sãam a sũur ye. A Nathuram Godse sẽn da yaa Hindus neb sẽn da yaa zab-n-taag n be Poone, Ind soolmã sẽn be mogrã, n kʋ a Gandhi wã, a sẽn kʋ a toog zug koglg a tãabo yʋʋmd 1948 yʋʋmdã, yʋʋm-vʋʋr kiuug rasem 30 wã, a Delhi, tũudum toor-toorã pʋʋsg tigissã sasa.
A Gandhi rogem daar sẽn yaa Oktoobar 2 wã, b tẽegda a Indi wã n yeel t'a Gandhi Jayanti yaa tẽngã kibs la dũniyã gill zugu, b tẽegd-a n yeel t"a Zeova Kaset rãmbã daarã". A Gandhi yaa b sẽn da boond tɩ b "maam" wã. B sẽn wa n moond n moond n zabd ne tẽngã, b boond-b lame tɩ Bapu.
Bi-bɩɩg sẽn sɩng ne a vɩɩmã
[tekre | teke sidgem]A-rogdse
[tekre | teke sidgem]A Gandhi ba wã, a Karamchand Uttamchand Gandhi (1822-1885), yɩɩ Porbandar soolmã taoor lʋɩtb sull (ministre kãsenga). A zakã yita Kutiana tẽn-tẽnga sẽn da be Junagadh soolmẽ wã.[4] [5] Baa a Karamchand sẽn da yaa goosneerã pʋgẽ la a paam zãmsgo, a wilgame t'a yaa ministɛɛr sẽn tar tõog n tõog n tʋmã.[6]
A Karamchand kẽe kãadem naoor a naase. A pagbã a yiib-n-soabã ki-la bi-bɩɩg bala, tɩ b fãa dog bi-pugli. La a tãab-n-saarã kãadem pa tar bi-rib ye. Yʋʋmd 1857 wã, a Karamchand baoame a pagã a tãab-n-soabã sor n na n kẽ kãadem. Yʋʋmd kãng bala, a kẽe kãadem ne a Putlibai (1844-1891), sẽn yaa Junagadh ned me, la a ra yita Pranami Vaishnava zakã pʋgẽ. Karamchand ne a Putlibai paama kambã a naas: biig a ye, a Laxmidas (s. 1860-1914); bi-pugl a ye, Raliatbehn (1862-1960); a yiib-n-soabã, a Karsandas (s. 1866-1913). la a tãab soaba, a Mohandas Karamchand Gandhi, b dogame yʋʋmd 1869 kiuug rasem 2 daar Porbandar (b sẽn boond tɩ Sudamapuri) sẽn yaa tẽng sẽn be ko-kãsengã zug Kathiawar Peninsula wã, la sẽn wa n yaa Porbandar soolmã sẽn yaa kãsenga pʋga.[7]
Yʋʋmd 1874 wã, a Gandhi ba wã, a Karamchand, yi Porbandar n kẽng Rajkot soolmẽ wã, n lebg a Thakur Sahib sẽn yaa a rĩmã saglg soaba. Baa ne a Rajkot sẽn pa tar waoogd n yɩɩd Porbandar soolmẽ wã wã, b ra tara Britani wã siglgã sẽn get politikã yell n getẽ. Yʋʋmd 1876 wã, a Karamchand lebga Rajkot diwan la a ba-biig a Tulsidas n wa n dɩ a naamã. A Karamchand zakã rãmb leb n zĩndame n zĩnd ne-a Rajkot. B kolga b zakẽ, Kaba Gandhi No Delo, yʋʋmd 1881.[8]
A bi-biilim
[tekre | teke sidgem]A Gandhi sẽn da yaa bi-bɩɩg n da yaa a ba-bi-poak a Raliat sẽn yeel t'a "ka tar vʋʋsg wa merkur, a sẽn da maand yɩɩr bɩ a sẽn da kẽnd n kẽndẽ wã ye. A sẽn da nong n maand yɩɩr n wẽed wũnda tʋb ye". A Gandhi yeela a vɩɩmã pʋgẽ tɩ b kɩtame t'a yamã pa le tol n tol n tol tɩ loog ye. A Gandhi yeela woto: "B ra namsd-m lame, la m segd n maana wa a Harishchandra naoor wʋsgo". A Gandhi sẽn wa n wilg tɩ yẽ mengã nonga sɩdã la nonglem n yɩɩd bũmb fãa wã, yaa neb nins sẽn gʋlsd Biiblã pʋgẽ wã n wilg rẽ.[9]
B ra yaa tũudum rãmb wʋsgo. A Mohandas rogame Gujarati Hindu Modh Bania zakã pʋgẽ. A Gandhi ba wã, a Karamchand, yaa Hindus la a ma a Putlibai yita Hindus zakã pʋgẽ. A Gandhi ba wã yaa Modh Baniya buud sẽn be Vaishya wã pʋga. A ma yita kareng sẽn boond tɩ Krishna bhakti wã sẽn yaa bũmb ning sẽn yit Wẽnnaam nengẽ wã. A sẽn gʋls bũmb nins sẽn be Biiblã pʋgẽ wã yaa Bhagavad Gita, Bhagavata Purana, la Biiblã sẽn tar sɛb 14 sẽn tar zãmsgo. A Maari sẽn da yaa ned sẽn sakd Wẽnnaam hal wʋsgo, n da "ka tags n na n dɩ n da wa pʋʋs a Zeova daar fãa ye. A ra maanda pʋlem-peelmã n pa basd a meng ye. A ra pa segd n zãad a meng ne a Zeova ye.[10]
A Gandhi sẽn wa n tar yʋʋm a nii wã, a kẽnga Rajkot lekoll sẽn be be zĩig ning sẽn pẽ a roogã pʋgẽ. Be, a zãmsda matematiki, siglgã, Gujarati buud-gomdã la geograafã yɛl sẽn pa nana. A Gandhi sẽn wa n tar yʋʋm 11, a kẽnga Rajkot High School, Alfred High School. A ra yaa karen-biiga, n paam n paam kũun wʋsgo, la a ra yaa yãbga la a ra pa tar ratem ne yɩɩl ye. A Gandhi tũud-n-taagã bal n da yaa sɛb la lekollã lekollã. [11]
A furibu
[tekre | teke sidgem]Yʋʋmd 1883 kiuugã, a Gandhi sẽn da tar yʋʋm 13 wã kẽe kãadem ne a Kasturbai Gokuldas Kapadia sẽn da tar a yʋʋm 14 wã (a yʋʋr sẽn da yaa "Kasturba", la a sẽn da nong a soabã, a "Ba") kãadem pʋgẽ, wa sẽn zems ne tẽn-kãng minimã. A sẽn wa n wa n zãmsd Biiblã, a paama yʋʋm a ye lekollẽ, la rẽ poore, b kõo-a sor n na n le paas a zãmsgã pãnga. A Gandhi yikãadmã yɩɩ bũmb sẽn da yaa taab n maan tɩ a saam-biig ne a yao-rãmb me kẽ kãadem. A Gandhi sẽn tẽeg b kãadmã daarã, a yeela woto: "Tõnd sẽn da pa mi kãadem yell wʋsg yĩnga, tõnd ra segd n yeelga fu-paals toor-toorã, n dɩdd kom-bõoneg la d kẽnd ne d roagdba". Wala sẽn da yaa a minimã, pʋg-paalã ra segd n zĩnda a roagdbã zakẽ n pa ne a sɩdã ye.[12]
Yʋʋm wʋsg poore, a Gandhi gʋlsa a sẽn da tagsd a pʋg-paalgã yelle. A yeela woto: "Rɩk b sẽn da be lekollẽ wã, m ra tagsdame tɩ a na n wa wa wa waame, la m ra tagsdẽ tɩ yʋng na n wa n wa n sa, la tɩ d na n wa tigim taab n na n wa zĩndẽ". A Gandhi wa n tẽra tɩ b ra nong-a lame, la b ra nong a pagã wʋsgo. Wala makre, a Kasturba sẽn da wa n wat n kẽed wẽnd-doogẽ ne a kom-bi-pogsã, la a ra nong-b lame.[13]
Yʋʋmd 1885 wã saabẽ, a Gandhi ba wã, a Karamchand, kiime.[14] A Gandhi sẽn wa n na n ki wã, a yiisa a ba wã gãag n na n zĩnd ne a pagã. Yʋʋm kobs wʋsg poore, a Gandhi gʋlsa woto: "Wẽnnaam sẽn da nong rũmsã sã n da pa kɩt tɩ m lebg nin-vɩɩs ye, b ra segd n zãmsa maam ne b ba wã sẽn da wa n pa le nong-a wã". La wakat sẽn looge, a Gandhi sẽn da tar yʋʋm 16 wã ne a pagã sẽn da tar a yʋʋm 17 wã paama b pipi bi-riblã, la a kiime rasem a wãn bal.[15] A Gandhi sẽn ki wã kɩtame t'a sũur sãam wʋsgo.[16] A Gandhi wã paama kom-biis a naas n paase, la b fãa yaa kom-bõonego: a Harilãll sẽn dog yʋʋmd 1888; a Manilil sẽn dog yʋʋmd 1892; a Ramdas sẽn dog yʋʋmd 1897; la a Devdas sẽn dog yʋʋm 1900.[17]
Yʋʋmd 1887 noobõorẽ, a Gandhi sẽn da tar yʋʋm 18 wã paama a diplôme Ahmedabad lekollẽ. [35] Yʋʋmd 1888 wã, a kẽnga Samaldas College sẽn be Bhavnagar soolmẽ wã, sẽn da yaa tẽn-kãng zug kareng sẽn kõt karengã. La a Gandhi basa a tʋʋmdã n lebg n wa a zakã rãmb nengẽ Porbandar.
Lekollẽ wã poore, a Gandhi zãmsga paama pãng Gujarati sɛbã sẽn zãms-a wã yĩnga, sẽn yɩɩd fãa sẽn da get-a n get-a wã, a Narmad la a Govardhanram Tripathi sẽn tall tʋʋm sẽn kɩt tɩ Gujarati nebã bãng b kongrã la b pãn-komsemsã, wala b sẽn tẽed tũudum pʋ-tẽebã.[18]
A yʋʋm ataab London puga
[tekre | teke sidgem]Laloa Karimbiiga
[tekre | teke sidgem]A Gandhi basa kolɛj-kãsenga sẽn yaa toogo a sẽn tõe n dɩk Bombay pʋgẽ.[19] A Mavji Dave Joshiji, sẽn yaa brahmin-rãmb maan-kʋʋd la a zakã zoa, sagla a Gandhi ne a zakã rãmb tɩ b bao n zãms sɛb Londõ. Yʋʋmd 1888 tʋʋlg kiuugã, a Gandhi pagã, a Kasturba dogame n dog b pipi biig a ye, a Harilal. A Gandhi ma ra pa noom ne a pagã la a zakã rãmb sẽn bas-a wã n loog n yi be ye. A Gandhi yaab a Tulsidas me ra baood n na n kɩtame t'a saam-biigã ra pa le tõe n maan woto ye. Sẽn na yɩl n tõog a pagã ne a ma wã n wʋm, a Gandhi wẽename t'a pa na n yũ namsg ye, tɩ a pa na n tɩ yũ rãam ye, la a pa na ne pag ye. A Gandhi ba-biig a Laxmidas sẽn da yaa sɛb-n-taaga, pẽga a Gandhi sẽn da rat n zãms London wã, la a kõ-a-la a sõngre. A Putlibai kõo a Gandhi sor la a ning-a barka.[20]
Yʋʋmd 1888 tʋʋlg kiuug rasem 10 wã, a Gandhi sẽn da tar yʋʋm 18 n yi Porbandar n kẽng Mumbai, sẽn da yaa Bombay wakat kãnga. A raab a yembr sẽn da ket n gomd a sẽn da zãmsd lekollã sẽn da be Rajkot wã sẽn na n wilg tɩ a Gandhi yaa Kathiwar tẽnga pipi sẽn kẽng Angletɛɛr n tɩ ges a Barrister wã.[21] A Mohandas Gandhi sẽn da gũud koom-koglg sẽn wat n kẽng Londr wã, a yãame tɩ a paama Bombay nin-buiidã sũ-puugre. A sẽn wa Bombay wã,[22] a zĩnda Modh Bania tẽnga neb sʋka. B kãsem dãmbã keoogame t'a Ingletɛɛr na n kɩtame t'a sak n bas a tũudmã, la a rɩ n yũ ne Zĩ-rãmbã. Baa a Gandhi sẽn wilg-b a ma wã bũmb ning a sẽn pʋlem-a wã, a Gandhi wã basa a buudã. A Gandhi pa sak n deeg rẽ ye, la yʋʋmd 9 kiuug rasem 4 wã, a yi b Bombay n kẽng Londõ, a ba-biig sẽn da yã-a wã.[23] A Gandhi kẽnga University College, London, sẽn zĩnd be wã, la a kẽnga Anglik sɛb lekollẽ ne a Henry Morley yʋʋmd 1888-1889.[24]
Sebtiise
[tekre | teke sidgem]- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Random_House_Webster%27s_Unabridged_Dictionary
- ↑ https://www.britannica.com/biography/Mahatma-Gandhi
- ↑ https://archive.org/details/mahatmagandhichr00kpgo
- ↑ https://books.google.com/books?id=in3_3H1szHYC&pg=PA21
- ↑ https://books.google.com/books?id=cId9AgAAQBAJ&pg=PA4
- ↑ https://web.archive.org/web/20240329130538/https://books.google.com/books?id=in3_3H1szHYC&pg=PA21#v=onepage&q&f=false
- ↑ https://books.google.com/books?id=FauJL7LKXmkC
- ↑ https://indianexpress.com/article/cities/ahmedabad/gandhis-family-house-which-sowed-seeds-of-his-transformation-9452843/
- ↑ https://books.google.com/books?id=DGCleCxTkbIC&pg=PA169
- ↑ https://archive.org/details/gandhispiritualb0000shar
- ↑ https://books.google.com/books?id=5l0BPnxN1h8C&pg=PA4
- ↑ http://wikilivres.org/wiki/The_Story_of_My_Experiments_with_Truth/Part_I/Playing_the_Husband https://en.wikipedia.org/wiki/The_Story_of_My_Experiments_with_Truth
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Mahatma_Gandhi#CITEREFGuha2015
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-385-53230-3
- ↑ https://books.google.com/books?id=in3_3H1szHYC
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-385-53230-3
- ↑ https://web.archive.org/web/20160101071619/http://odisha.gov.in/e-magazine/Orissareview/2011/Jan/engpdf/46-50.pdf#page=58
- ↑ https://books.google.com/books?id=arDvngEACAAJ
- ↑ https://web.archive.org/web/20120702043412/http://wikilivres.ca/wiki/The_Story_of_My_Experiments_with_Truth/Part_I/Preparation_for_England
- ↑ https://books.google.com/books?id=FauJL7LKXmkC&pg=PA20
- ↑ https://books.google.com/books?id=arDvngEACAAJ
- ↑ https://books.google.com/books?id=arDvngEACAAJ
- ↑ https://web.archive.org/web/20120702043412/http://wikilivres.ca/wiki/The_Story_of_My_Experiments_with_Truth/Part_I/Preparation_for_England
- ↑ https://indiacurrents.com/my-experiment-with-truth/