Yãk-y n kẽng y sẽn tarã nengẽ

Mauritians

Soolge Wikipidiya
Mauritians
human population
Subclass ofEast Africans, African people, inhabitant, Francophone Tekre
Country of citizenshipMauritius Tekre
Languages spoken, written or signedMauritian Creole, Bhojpuri, French, English Tekre
Named afterMauritius Tekre
CountryMauritius Tekre
Located in the administrative territorial entityMauritius Tekre
Country of originMauritius Tekre

Mauritians (maurizi rãmba; Frans: Mauricien; Kreol: Morisien) yaa Mauriisi Faso tẽnga neb la b yagensã. Maariisi wã yaa buud toor-toore, buud toor-toor la tũudum toor-toorã neb sẽn be tẽn-kãnga. Maurizi nebã yaa neb sẽn yit Azi-Dĩng (kãsenga yaa Indi), African (Mozambique, Madagascar and Zanzibar), European (Wẽnda/Erɔp Maurizi) la Sɩni wã neb sẽn yaa neb sẽn yaa buud toor-toore, la b yaa buud toor sẽn yit buud toor-toor sẽn be tẽns nins sẽn be kaorengã pʋsẽ. Kreol-Mauriciẽ wã yaa buud toor-toore sẽn naag taab n naag taab n kɩt tɩ kreol-Maurisiẽ wã võor wʋmb yaa toogo.

Kibare

[tekre | teke sidgem]

Mauritian Creoles rãmbã sɩngrẽ wã, b ra yaa pʋʋg-n-taas la yembs sẽn da tʋmd sukr pʋʋgẽ wã. Yʋʋmd 1835 tʋʋlg kiuug rasem 1 wã, b sẽn yiis yembdã, b maana makr n na n paam tʋʋm-no-kãsems sẽn na yɩl tɩ b tõog n paam tʋʋm sẽn na yɩl n tõog n tʋm Mauritius soolmẽ wã. Sẽn sɩng ne Indi, Sɩna, Maay, Afirik la Madagaskar tʋmtʋmdbã, yaa Indi n kõ Mauritius tʋʋm-tʋmdb nins b sẽn dat wʋsgo, sẽn yɩɩd fãa yaa sukr-dãmb tʋmtʋmdbã. B sẽn maan tʋʋm wʋsg ne Indi wã tʋʋm wakatã yɩɩ yʋʋmd yʋʋmd a Brãsikã naamã sasa, tɩ b maan wẽns wʋsg ne neb nins sẽn da tar tʋʋm-kãsemsã n na n paam waoogre. B sẽn da boond tɩ "indentured" wakat kãnga, la sẽn sɩng ne rẽ wã, yaa "Mauriciens sẽn yaa Azi nebã" n kɩt tɩ b pa tar yõod ye. La ka la bilfu, tẽn-kãng lebga tʋʋm-kãseng sẽn da yaa tɩlae ne nin-tʋʋmd nins sẽn da tʋmd n tʋmdẽ wã, tɩ b sẽn wa n be Kalkutta bɩ Karikal wã, b kɩtame tɩ b lebg n lebg nin-tũusds wʋsg n kẽng n kẽng n tɩ tɩ tɩ tɩ kẽed ne nin-buiidã, politikã la arzɛkã wɛɛngẽ.

Indo-Mauritians nebã yaa Indi wã nin-buiidã yagensã, sẽn wa n be yʋʋm kob-gĩnd 19 soabã pʋgẽ, n tɩ be Aapravasi Ghatã pʋgẽ n na n tʋm tʋʋm-tʋmdb sẽn yaa bãad sẽn ka tar yembdã poore, yʋʋmd 1835 soabã. Ind-Maurici nebã sʋka, yaa Hindus (48.5% n be Maurici wã) la Musulmã (17.2%) sẽn yit Ind soolmẽ wã. A Frans-Maurizi nebã ra tara pãng wʋsg sẽn na yɩl n tõogd b sẽn na n dɩt-b rɩɩb wã fãa, la b ra tʋmdda tʋʋmã la b ra maanda bĩng rãmbã. B sẽn paam tɩ b lebg burkĩna, b sẽn pa tar b toorẽ ye, b sẽn wa n paas n yãk b sẽn tõe n yãk n yãk b mens n yãk n ning b mens n kõ wã, b ra pa le tar pãng politikã la b sẽn tar arzɛkã ye.

Yaa sẽn zĩnd ne nin-buiidã sẽn yit Erop, Ind, Afrɩka la Sɩna wã n yãag taab n sɩng b sẽn da beẽ wã la b sẽn da maand taab n sõs ne taab buud toor-toore.[1] La yaa sɩd tɩ yaa bũmb sẽn yaa bũmb sẽn kɩt tɩ ned yaa toor ne a to wã la b tũnugd ne-a wʋsg Maariisi.

Yʋʋmd 1982 wã, b sẽn toeem b lalg ning sẽn get b sẽn get b yellã, pa tɩlae tɩ Maurici nebã wilg b buud sẽn yaa b buud ning ye. Pa tar sõss nins sẽn wilgd buud ning b sẽn yaa ye. Yʋʋmd 1972 wã, yaa yʋʋm-vẽkr kiuugã pipi n zĩnd n na n bãng neb sẽn yaa buud toor-toorã.[2][3] A Maariisi wã sɛb tigimdame tɩ yʋʋm piig fãa, b maandẽ tũudum yɛl sẽn wilgd tɩ b yaa tũudum dãmb ye.[4]

Mauritius Tenga

[tekre | teke sidgem]

Main article: Demographics of Mauritius

Buud ramba m-be Mauritius
Ethnic group Percent of population
Indo-Mauritian 67%
Creoles 28%
Sino-Mauritian 3%
Franco-Mauritian 2%
Buud ramba m-be Mauritius
Ethnic group % of population
Indo-Mauritians 67%
Afro-Mauritians 28%
Sino-Mauritians 3%
Franco-Mauritians 2%

Mauritian diaspora

[tekre | teke sidgem]

Ges-y me: Mauritian diaspora in the United Kingdom, Mauritian diaspora in France, and Mauritian diaspora in Australia

Mauritian Maurizi nebã sẽn be tẽn-kãnga wã yaa Maurizi tẽn-bõoneg rãmba la b yagensã sẽn be tẽns toɛy-toɛyã pʋsẽ, sẽn yɩɩd fãa yaa Brãndɩtɛɛr (United Kingdom), Australia, New Zealand, Canada, France, Ireland la Belgium.

Sẽn mik tɩ tẽn-kãng tara yõod wʋsg tẽn-zẽms koom-koglgã sẽn kẽnd ne wã yĩnga, la tɩ b pa tar sor n tõe n maan bũmb wʋsg tẽn-kãng pʋgẽ wã yĩnga, b sẽn wa n wa n sigl tẽn-zẽngẽ wã, Mauritien Creole nebã ra pa le beẽ ye. Wala makre, Mauritiens ra pa wa n be Australia tẽn-tẽngã pʋgẽ ye.[5] B yaab-rãmbã la sẽn yi-b tẽn-kãng n kẽng tẽn-zẽmsã, b boond-b lame tɩ Maurizi nebã. Aboriginã sẽn yit tẽn-kɩrse sẽn be tẽn-kɩrã rɩtgẽ wã me zĩnda Ostrali.[6]

Ges-y me

[tekre | teke sidgem]

Sebtiise

[tekre | teke sidgem]
  1. Carter, Marina; Torabully, Khal (2002-07-01). Coolitude. Anthem Press. ISBN 978-1-84331-367-0.
  2. A critical appraisal of the Best Loser System (in French). 2008-06-05. Archived from the original on 2025-08-16.
  3. Soormally, M Rafic. "Debate on Best Loser System". www.defimedia.info (in British English). Archived from the original on 2015-01-21. Retrieved 2025-08-27.
  4. https://web.archive.org/web/20140514112130/http://www.nsb.gov.sc/wp-content/uploads/2012/12/Population_and_Housing_Census_2010_Report.pdf
  5. origins.museumsvictoria.com.au https://origins.museumsvictoria.com.au/countries/mauritius/. Retrieved 2025-08-27. {{cite web}}: Missing or empty |title= (help)
  6. "Tasmanian Aboriginal Diaspora". www.utas.edu.au. Retrieved 2025-08-27.