Mauritians
| Subclass of | East Africans, African people, inhabitant, Francophone |
|---|---|
| Country of citizenship | Mauritius |
| Languages spoken, written or signed | Mauritian Creole, Bhojpuri, French, English |
| Named after | Mauritius |
| Country | Mauritius |
| Located in the administrative territorial entity | Mauritius |
| Country of origin | Mauritius |
Mauritians (maurizi rãmba; Frans: Mauricien; Kreol: Morisien) yaa Mauriisi Faso tẽnga neb la b yagensã. Maariisi wã yaa buud toor-toore, buud toor-toor la tũudum toor-toorã neb sẽn be tẽn-kãnga. Maurizi nebã yaa neb sẽn yit Azi-Dĩng (kãsenga yaa Indi), African (Mozambique, Madagascar and Zanzibar), European (Wẽnda/Erɔp Maurizi) la Sɩni wã neb sẽn yaa neb sẽn yaa buud toor-toore, la b yaa buud toor sẽn yit buud toor-toor sẽn be tẽns nins sẽn be kaorengã pʋsẽ. Kreol-Mauriciẽ wã yaa buud toor-toore sẽn naag taab n naag taab n kɩt tɩ kreol-Maurisiẽ wã võor wʋmb yaa toogo.
Kibare
[tekre | teke sidgem]Mauritian Creoles rãmbã sɩngrẽ wã, b ra yaa pʋʋg-n-taas la yembs sẽn da tʋmd sukr pʋʋgẽ wã. Yʋʋmd 1835 tʋʋlg kiuug rasem 1 wã, b sẽn yiis yembdã, b maana makr n na n paam tʋʋm-no-kãsems sẽn na yɩl tɩ b tõog n paam tʋʋm sẽn na yɩl n tõog n tʋm Mauritius soolmẽ wã. Sẽn sɩng ne Indi, Sɩna, Maay, Afirik la Madagaskar tʋmtʋmdbã, yaa Indi n kõ Mauritius tʋʋm-tʋmdb nins b sẽn dat wʋsgo, sẽn yɩɩd fãa yaa sukr-dãmb tʋmtʋmdbã. B sẽn maan tʋʋm wʋsg ne Indi wã tʋʋm wakatã yɩɩ yʋʋmd yʋʋmd a Brãsikã naamã sasa, tɩ b maan wẽns wʋsg ne neb nins sẽn da tar tʋʋm-kãsemsã n na n paam waoogre. B sẽn da boond tɩ "indentured" wakat kãnga, la sẽn sɩng ne rẽ wã, yaa "Mauriciens sẽn yaa Azi nebã" n kɩt tɩ b pa tar yõod ye. La ka la bilfu, tẽn-kãng lebga tʋʋm-kãseng sẽn da yaa tɩlae ne nin-tʋʋmd nins sẽn da tʋmd n tʋmdẽ wã, tɩ b sẽn wa n be Kalkutta bɩ Karikal wã, b kɩtame tɩ b lebg n lebg nin-tũusds wʋsg n kẽng n kẽng n tɩ tɩ tɩ tɩ kẽed ne nin-buiidã, politikã la arzɛkã wɛɛngẽ.
Indo-Mauritians nebã yaa Indi wã nin-buiidã yagensã, sẽn wa n be yʋʋm kob-gĩnd 19 soabã pʋgẽ, n tɩ be Aapravasi Ghatã pʋgẽ n na n tʋm tʋʋm-tʋmdb sẽn yaa bãad sẽn ka tar yembdã poore, yʋʋmd 1835 soabã. Ind-Maurici nebã sʋka, yaa Hindus (48.5% n be Maurici wã) la Musulmã (17.2%) sẽn yit Ind soolmẽ wã. A Frans-Maurizi nebã ra tara pãng wʋsg sẽn na yɩl n tõogd b sẽn na n dɩt-b rɩɩb wã fãa, la b ra tʋmdda tʋʋmã la b ra maanda bĩng rãmbã. B sẽn paam tɩ b lebg burkĩna, b sẽn pa tar b toorẽ ye, b sẽn wa n paas n yãk b sẽn tõe n yãk n yãk b mens n yãk n ning b mens n kõ wã, b ra pa le tar pãng politikã la b sẽn tar arzɛkã ye.
Yaa sẽn zĩnd ne nin-buiidã sẽn yit Erop, Ind, Afrɩka la Sɩna wã n yãag taab n sɩng b sẽn da beẽ wã la b sẽn da maand taab n sõs ne taab buud toor-toore.[1] La yaa sɩd tɩ yaa bũmb sẽn yaa bũmb sẽn kɩt tɩ ned yaa toor ne a to wã la b tũnugd ne-a wʋsg Maariisi.
Yʋʋmd 1982 wã, b sẽn toeem b lalg ning sẽn get b sẽn get b yellã, pa tɩlae tɩ Maurici nebã wilg b buud sẽn yaa b buud ning ye. Pa tar sõss nins sẽn wilgd buud ning b sẽn yaa ye. Yʋʋmd 1972 wã, yaa yʋʋm-vẽkr kiuugã pipi n zĩnd n na n bãng neb sẽn yaa buud toor-toorã.[2][3] A Maariisi wã sɛb tigimdame tɩ yʋʋm piig fãa, b maandẽ tũudum yɛl sẽn wilgd tɩ b yaa tũudum dãmb ye.[4]
Mauritius Tenga
[tekre | teke sidgem]Main article: Demographics of Mauritius
| Buud ramba m-be Mauritius | ||||
|---|---|---|---|---|
| Ethnic group | Percent of population | |||
| Indo-Mauritian | 67% | |||
| Creoles | 28% | |||
| Sino-Mauritian | 3% | |||
| Franco-Mauritian | 2% | |||
| Ethnic group | % of population |
|---|---|
| Indo-Mauritians | 67% |
| Afro-Mauritians | 28% |
| Sino-Mauritians | 3% |
| Franco-Mauritians | 2% |
Mauritian diaspora
[tekre | teke sidgem]Ges-y me: Mauritian diaspora in the United Kingdom, Mauritian diaspora in France, and Mauritian diaspora in Australia
Mauritian Maurizi nebã sẽn be tẽn-kãnga wã yaa Maurizi tẽn-bõoneg rãmba la b yagensã sẽn be tẽns toɛy-toɛyã pʋsẽ, sẽn yɩɩd fãa yaa Brãndɩtɛɛr (United Kingdom), Australia, New Zealand, Canada, France, Ireland la Belgium.
Sẽn mik tɩ tẽn-kãng tara yõod wʋsg tẽn-zẽms koom-koglgã sẽn kẽnd ne wã yĩnga, la tɩ b pa tar sor n tõe n maan bũmb wʋsg tẽn-kãng pʋgẽ wã yĩnga, b sẽn wa n wa n sigl tẽn-zẽngẽ wã, Mauritien Creole nebã ra pa le beẽ ye. Wala makre, Mauritiens ra pa wa n be Australia tẽn-tẽngã pʋgẽ ye.[5] B yaab-rãmbã la sẽn yi-b tẽn-kãng n kẽng tẽn-zẽmsã, b boond-b lame tɩ Maurizi nebã. Aboriginã sẽn yit tẽn-kɩrse sẽn be tẽn-kɩrã rɩtgẽ wã me zĩnda Ostrali.[6]
Ges-y me
[tekre | teke sidgem]Sebtiise
[tekre | teke sidgem]- ↑ Carter, Marina; Torabully, Khal (2002-07-01). Coolitude. Anthem Press. ISBN 978-1-84331-367-0.
- ↑ A critical appraisal of the Best Loser System (in French). 2008-06-05. Archived from the original on 2025-08-16.
- ↑ Soormally, M Rafic. "Debate on Best Loser System". www.defimedia.info (in British English). Archived from the original on 2015-01-21. Retrieved 2025-08-27.
- ↑ https://web.archive.org/web/20140514112130/http://www.nsb.gov.sc/wp-content/uploads/2012/12/Population_and_Housing_Census_2010_Report.pdf
- ↑ origins.museumsvictoria.com.au https://origins.museumsvictoria.com.au/countries/mauritius/. Retrieved 2025-08-27.
{{cite web}}: Missing or empty|title=(help) - ↑ "Tasmanian Aboriginal Diaspora". www.utas.edu.au. Retrieved 2025-08-27.