Yãk-y n kẽng y sẽn tarã nengẽ

National Disaster Management Organization

Soolge Wikipidiya
National Disaster Management Organization
government agency
Inception1996 Tekre
Official websitehttp://www.nadmo.gov.gh/ Tekre

National Disaster Management Organization yaa goosneema sull ning sẽn geta yel-beedã la yɛl a taab sẽn pakd nebã Ghana wã yelle. Yaa Ghana tẽnga minisr sẽn geta b tʋʋmde.[1][2]

Kibare

[tekre | teke sidgem]

Ghana sigla siglgã sẽn get yel-beed yell n getẽ yʋʋmd 1996 wã, la a sigla siglg 927.[3] Yaa yʋʋmd 1989 soabã, yʋʋmd 1989 soabã pʋgẽ, b sẽn yeel tɩ yʋʋmd 1990 n tãag yʋʋmd 1999 yaa yʋʋmd 1990 wã sẽn yaa yʋʋmd sẽn yaa yʋʋm kobs sẽn yaa to-to n na n boog tẽngã yel-beedã (IDNDR) wã poore, la Ghana sẽn maan woto.[3]

NADMO yaa Ghana tẽnga tʋʋm-naabã pʋga. A tara taoor dãmb sull sẽn yãkd b sʋka: Minisr a taab sẽn yaa Sɩɩgã, Piinsã, Sodaalã, Tẽnsã, Sɛbgã, Tẽns Soogrã, Gana sodaasã, la goosneema-rãmb sẽn pa tigimd taab ye.[3] Yaa b sẽn da yaa taoor soaba, a Dr. G. K. Deh, Ghana tãb-biisã logtorã taoor soaba.

Sẽn deng NADMO siglgã siglgã siglg ning sẽn yaa "National Mobilization Programme" (GAN) sẽn zĩnd yʋʋm 1982-1983 wã, yaa kʋɩlen-kãsengã, bugum kʋɩlensa, kom-yũudã, la Ghana neb milyõ 1.2 sẽn yi Nigeri wã sẽn wa n yi wã.[3] Sẽn wa n wa n wa beẽ wã, a Kofi Portuphy, sẽn da yaa Relief Committee ned n da tʋm tʋʋm-no-kãsems a taab n na n yɩ NADMO taoor soaba.[3]

Sẽn pʋgdã yaa NADMO taoor dãmb fãa sõor:[3]

Yʋʋmd Director General
1 yʋʋm-vẽkre yʋʋmd 1997 − sigr kiuugu yʋʋmd 2001 Kofi Portuphy
2 sigr kiuugu yʋʋmd yʋʋmd 2001 − sa-sik kiuugu yʋʋmd 2006 Brigadier General (retired) Joseph Odei
3 sa-sik kiuugu yʋʋmd 2006 − yʋʋm-sar kiuugu yʋʋmd 2007 Hon George Isaac Amoo
4 yʋʋm-vẽkre yʋʋmd 2007 − yʋʋm-sar kiuugu yʋʋmd 2009 DCOP Douglas Akrofi Asiedu
5 yʋʋm-vẽkre yʋʋmd 2009 − Sig-noy kiuugu yʋʋmd 2015 Kofi Portuphy
6 Sig-noy kiuugu yʋʋmd 2015 – tʋʋlg kiuugu yʋʋmd 2017 Brig Gen Francis Vib Sanziri[4][5]
7 March 2017 − Eric Nana Agyeman-Prempeh[6]

D tʋʋm

[tekre | teke sidgem]

B sẽn maan bũmb ning fãa wã, b na n kɩtame tɩ b tõog n sõng b tẽedbã tɩ b paam n sõng-b. Yaa woto:[1]

  1. B sẽn maan bũmb ning fãa wã yĩnga, b segd n maana b sẽn tõe fãa n sõng-b tɩ b paam laafɩ.
  2. Tẽns sull sẽn get b sẽn segd n maan bũmb ninsã wɛɛngẽ
  3. Tẽngã segl-m-meng yel-beedã na-kẽndre
  4. B sẽn tʋmd ne b sẽn pa maand b sẽn pa tõe n maan bũmb ninsã

A sẽn tʋmd ne nin-buiidã, a wilgame tɩ b segd n maana b sẽn tõe fãa n sõng-b tɩ b tõog n mao ne tẽn-digimsg, ko-kãseng la sa-kãsengã, la tɩ b tõog tɩ b tõogd n maan bũmb nins sẽn yaa wẽnemdã.

O belem

[tekre | teke sidgem]

B sẽn wilg tɩ b segd n sõng ned t'a paam sõngr t'a wa paam laafɩ wã, b yeelame tɩ b segdame n sõng-a t'a tõog n sõng-d t'a yɩ sõma. Yaa woto yĩng tɩ b sigla b tʋʋm zĩis tẽnga, tẽngre, zĩiga la zĩiga zugu.[1]

O yelmugdm

[tekre | teke sidgem]

Zu-loe-kãseng ning sẽn be NADMO taoor yaa pãng sẽn pa ta zĩig ning sẽn na yɩl n tʋm sõma. Yaa yʋʋmd 2011 yʋʋm-rɩt kiuugã pʋgẽ la b wilg tɩ b sẽn wa n yiis Ghana neb sẽn yi Libya wã n lebg n wa wã yaa neb 16 700 la b sẽn yi Côte d'Ivoire n lebg n lebg n waa wã kɩtame tɩ b pa le tõe n maan bũmb nins b sẽn da segd n maan ye.[7] Wakat kãnga, b pʋʋsd b sẽn kõ-b kũunã n kos b sẽn na n kõ-b rɩɩb, tɩɩm, fu-rɩtgo, ro-roog la teed a taab tɩ b tõog n kõ NADMO pãng n kõ neb nins sẽn tar sõngr sẽn yaa tɩlae ne-ba.[7]

yʋʋmd 2011 Ivorian yala-beda

[tekre | teke sidgem]

Sẽn yɩɩd pag la pis-naasã n kẽ Ghana, yʋʋm 2011 wã, Ivory Coast tẽnga taoor dãmb n yãk b mens n na n maan politikã.[8] Tʋʋm-kãnga sẽn yɩlẽ n paam n yãk n yãk n kõ a Zeova wã kɩtame tɩ b yãk n yãk a Zeova. A yaa taoor lʋɩtb sull n wilg t'a yaa taoor lʋɩta taoor soaba, la tɩ b ra pa na n kõ a Ouattara naam ye.[9][10] B sẽn maan maan maaneg wʋsg n wilg b sẽn pa mi b mens ye, Ivori nebã tusa zoe n kẽng tẽns nins sẽn pẽ ne-b to-to, n tɩ kẽed ne Ghana. Yʋʋmd 2011 tʋʋlg kiuugã, b wilgame tɩ b na n lugla b tãb-biis b sẽn be tẽns nins sẽn be ko-kãsengã ne Côte d'Ivoire wã pʋgẽ.[7] B sẽn wa n na n sõng-a, b paama a Zeova Kaset rãmbã ne b tẽed-n-taasã.[7]

Ges-y me

[tekre | teke sidgem]

Sebtiise

[tekre | teke sidgem]
  1. 1.0 1.1 1.2 http://mint.gov.gh/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42
  2. https://3news.com/explosion-must-not-recur-chamber-of-mines/
  3. 3.0 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 https://web.archive.org/web/20120207044735/http://www.nadmo.gov.gh/History%20of%20NADMO.html
  4. Online, Myjoy. "Brig Gen Francis Vib Sanziri takes over as NADMO coordinator". myjoyonline.com. Multi media group. Archived from the original on 17 July 2015. Retrieved 9 June 2017.
  5. Management Organisation, National Disaster. "NADMO supports Pantang Hospital". nadmo.gov.gh. nadmo.gov.gh. Archived from the original on 7 April 2022. Retrieved 9 June 2017.
  6. fm online, citi. "Agyeman-Prempeh appointed NADMO boss". ghanaweb.com. ghanaweb.com. Archived from the original on 16 June 2017. Retrieved 9 June 2017.
  7. 7.0 7.1 7.2 7.3 http://www.modernghana.com/news/320980/1/nadmo-overstretched-in-resources.html
  8. http://accra.wantedinafrica.com/news/news.php?id_n=8007
  9. https://web.archive.org/web/20120120145955/http://af.reuters.com/article/topNews/idAFJOE6B309G20101204?sp=true
  10. http://www.myradiogoldlive.com/index.php?option=com_content&view=article&id=3567:ivory-coast-over-5000-refugees-arrive-in-ghana-&catid=44:world&Itemid=122