Yãk-y n kẽng y sẽn tarã nengẽ

Netumbo Nandi-Ndaitwah

Soolge Wikipidiya
Netumbo Nandi-Ndaitwah
neda
Sex or genderfemale Tekre
Country of citizenshipNamibia Tekre
Family nameNandi, Ndaitwah Tekre
Date of birth29 Zĩ-likr kiuugu 1952 Tekre
Zĩ-ninga o rogeOshana Region Tekre
SpouseEpaphras Denga Ndaitwah Tekre
Occupationpolitician, minister Tekre
Position heldMinister of Foreign Affairs of Namibia, Member of the National Assembly of Namibia, Deputy Prime Minister of Namibia, President of the Republic of Namibia Tekre
Educated atUniversity of Keele Tekre
Member of political partySWAPO Party Tekre

Ndemupelila Netumbo Nandi-Ndaitwah (tõnd sẽn dog yʋʋmd 1952 t'a yʋʋr boond t'a NNN)[1][2] yaa Namibi politik soab sẽn yaa Namibia naaba la a na n yɩɩ tẽnga taoor soab n sɩng n yaa naaba yʋʋm 2025.[3] Yaa a ye n yɩ tẽnga taoor soab.[4] Sẽn deng rẽ, a yɩɩ tẽnga taoor soab a tãab soaba ning sẽn be tẽnga taoor soab ning sẽn yaa a Nangolo Mbumba wã sʋka, yʋʋm 2024 n tãag 2025.

A yɩɩ pipi pagb sẽn na n yɩ prezida wã taoor soab n na n yɩ SWAPO (Sug-Wẽd-Afrika tẽnga siglgã) yʋʋm 2024. Yʋʋmd 2017 wã, a Nandi-Ndaitwah yɩɩ SWAPO taoor soab pʋɩtba, la yaa pipi pag sẽn tʋm tʋʋm kãnga pʋgẽ. Sẽn deng a sẽn kẽ taoor ning sẽn be taoor soabã, a Nandi-Ndaitwah yɩɩ Namibi tẽnga taoor-soab yʋʋm 2015 n tãag 2024, la a yaa tẽn-kɩtbã la tʋʋm-tʋmdb yʋʋm 2012 n tãag yʋʋm 2015 yʋʋm-rɩt kiuugã, la a yaa tẽnga yel-gɛtb la tʋʋm-tʋmdã yʋʋm 2010 yʋʋm-rʋʋn-rɩta-n-soab kiuugã n tãag yʋʋmd 2012. A yaa tẽnga taoor soab sẽn yaa yʋʋm wʋsg n zĩnd tẽnga pʋgẽ.

Bi-bɩɩgã la a zãmsgo

[tekre | teke sidgem]

A Netumbo Nandi rogame yʋʋmd 1952 kiuug rasem 29 daarẽ, a Justina Nekoto Shaduka-Nandi ne a Petrus Nandi sẽn be Onamutai, Afirik zaabr-dʋʋg, sẽn be Ohangwena soolmã ne Oshana soolmã sẽn be Namibia soolmẽ wã.[5] A ba wã ra yaa Anglikan tũudmã taoor soaba. A yaa bi-ribl 13 wã sʋka a naagd a naoor soaba.[6] Ndaitwah zãmsa b karen-bi-poakã St. Mary's Mission wã sẽn be Odibo wã.[7]

A Nandi-Ndaitwah lebga politikã pʋgẽ a sẽn wa n yaa kom-bɩɩga, n kẽ SWAPO wã pʋgẽ a sẽn tar yʋʋm 14. A lebga sull ning sẽn boond tɩ SWAPO wã sull sẽn get kom-bɩɩsã yelle. La ka la bilfu, a Nandi-Ndaitwah lebga kɩɩm-n-taagã zab-taag ye.[8]

A Nandi-Ndaitwah kẽnga yembdo yʋʋmd 1973 wã, n kẽ SWAPO sullẽ wã sẽn be Zambi wã. A tʋma SWAPO wã sẽn be Lusaka wã yʋʋmd 1973 n tãag yʋʋmd 1975 wã, la a kẽnga Leninn sẽn yaa Komsomol karen-biis sẽn be Soaviɛr Soaviɛr soolmẽ wã yʋʋmd 1975 n tãag yʋʋm 1976. A paama diplôme a sẽn paam n bãng kom-bɩɩs sullã tʋʋm la a sẽn maandã wɛɛngẽ. Yʋʋmd 1987 wã, a paama kareng sẽn yi b zug taoor lʋɩtb sull la taoor lʋɩtbã taoor lʋɩtbg wɛɛngẽ Glaston College of Technology wã sẽn be United Kingdom wã, la yʋʋmd 1988 wã, a paamame kareng sẽn wiig b zug tẽn-tẽnsã yɛl wɛɛngẽ Keele Yuniõrgr sẽn be UK wã. Yʋʋmd 1989 wã, a Nandi-Ndaitwah paama diplomã diplôme, a Keele Yuniõasẽ.[9]

Yʋʋmd 2024 yʋʋm-rɩt kiuugã, a paama a doktorã sẽn waoogd-a wã tʋʋm-digimdã la a sẽn tʋmd ne nin-buiidã sʋka.

Politik Tʋʋmde

[tekre | teke sidgem]
Netumbo Nandi-Ndaitwah yuumd 2015

A Nandi-Ndaitwah lebga SWAPO taoor soab sẽn yaa taoor soaba sẽn be Zambie yʋʋmd 1976 n tãag 1978 wã, la taoor soab sẽn be Zambia yʋʋmd 1978 n tãag 1980. Yʋʋmd 1980 wã n tãag yʋʋmd 1986 wã, a yɩɩ SWAPO taoor soab Afrika sẽn be Dãr-dõogẽ wã pʋgẽ. A yɩɩ SWAPO tẽnga taoor soaba yʋʋmd 1976 n tãag 1986 la a yaa Namibi tẽnga pagb siglgã taoor soaba yʋʋmd 1991 n tãag 1994.[9]

A yaa Namibia tẽnga tigis-n-taar n zĩnd yʋʋm 1990 soabã. A yɩɩ tẽn-naabã taoor-soaba sẽn geta tẽns nins fãa taab yellã n zĩnd yʋʋm 1990 n tãag 1996 wã, la a paama ministɛɛr tʋʋm pipi yʋʋm 1996 wã, a sẽn yɩ tẽnga taoor soab sẽn geta pagb yell n tãag yʋʋm 2000 wã, a Naamibɩ tẽnga taoor soab a Sam Nujoma taoor. A Nandi-Ndaitwah tʋma tʋʋm kãnga pʋgẽ n na n sõng goosneema, nin-tɩrsã la nin-buiidã tɩ b tõog n sõng pagbã la kambã.[10] Wakat kãnga, Namibia tẽnga politikã (1997)[11] paama sor.[12] La b yãka noy a taab sẽn wilgd tɩ b yaa sɩd ne pag la pag pa segd n maan wẽnga, wala sẽn yaa "Wed-n-taag ning sẽn get pag ne pag pa-bees yell" wã.[13] Yʋʋmd 2000 wã, b zẽka-a lame t'a lebg ministɛɛr la b kõ-a pagb yel-bũndã la kambã yell sõngre.[14] Yʋʋmd 2003 wã, a sẽn deeg-a wã kɩtame tɩ b tũ Zu-soabã sẽn get zagsã rãmb sẽn namsdẽ wã.[15] Yʋʋmd 2022 wã, b yiisda lɛɛr sẽn na yɩl n paas kambã sẽn na n paam b roogã pʋgẽ b sẽn na n wa paam b yʋʋm 18 wã bãagã bãagã.[16]

Yʋʋmd 2005 wã n tãag 2010 wã, a yɩɩ Namibia minisr sẽn geta sɛb la sɛb wã wɛɛngẽ. A yɩɩ siglgã taoor lʋɩtb sull yel-gɛt n tʋm n paas tẽnga yel-gɛk la tẽnga yel-lugd yel-gɛyɛ wɛɛngẽ, hal tɩ yʋʋm 2012 yʋʋm tusr kiuugã, b yãk-a t'a yɩ tẽnga taoor lʋɩtbã taoor lʋɩtba, la a lebg tẽnga taoor lʋɩtə.[17]

A Nandi-Ndaitwah sẽn da be tẽnga taoor soab a Hage Geingob taoore, a paama a tʋʋmde n yɩ tẽnga taoor soaba taoor soaba zĩiga yʋʋm 2015 soabã. A yɩɩ tẽn-kɩtbã taoor soaba.[18] A Nandi-Ndaitwah yaa SWAPO taoor lʋɩtb sull la politikã taoor lʋɩtbã. A yaa politikã taoor soaba, la a yaa taoor soab ning sẽn get b sẽn na n maan bũmb ninsã yelle.[9][19]

Presidency

[tekre | teke sidgem]

Yʋʋmd 2023 tʋʋlg kiuugã pʋgẽ, tẽnga taoor soab a Geingob yãka a Nandi-Ndaitwah t'a yɩ SWAPO taoor lʋɩtb taoor soab n na n yãk yʋʋm 2024 Namibia tẽnga pʋga.[20] A Geingob kũumã poore, yʋʋm 2024 soabã, a Nandi-Ndaitwah lebga tẽnga taoor soab sull ning sẽn lebg tẽnga taoor soaba. Yaa a sẽn yɩ pipi pag ning sẽn tʋmd tʋʋm kãnga pʋgẽ.[21][22]

Yʋʋmd 2024 yʋʋm-nif kiuug rasem 3 wã, a paama a naamã n yɩ Namibia tẽnga taoor soab. A yɩɩ pipi pag sẽn deeg tʋʋm kãnga.[23] A Nandi-Ndaitwah paama vot 683,560, sẽn yaa 58.7%, n tõog Panduleni Itula la a McHenry Venaani.[24] A paama a tʋʋmde yʋʋmd 2025 mars rasem 21 soabã.[25]

A sẽn wa n be a gom-biis ning a sẽn kõ yʋʋmd 2025 wã pʋgẽ, a pʋlemame tɩ a na n lʋɩɩsa a toog tʋʋm-naands luglg wɛɛngẽ, n wilg tɩ a naaga tʋʋm-paalã sẽn yaa "tʋʋm-paal 500 000" sẽn yaa bũmb ning sẽn yaa tɩlae ne politikã, n wilg t'a lʋɩɩs n yɩɩg siglgã, zĩm-gãong, naaneg la kibayã wɛɛngẽ.[26]

Yʋʋmd 2025 yʋʋm-vʋʋr kiuugã, Nandi-Ndaitwah wilgame tɩ goosneema wã na n kõ-b-la kareng sẽn yaa zaalem ne zaalem sẽn pa tar ligd sẽn pa be sorã lekollẽ, n sɩng yʋʋmd 2026 wã[27]. A sẽn wa n na n maan rapã, a kɩtame tɩ b yõk a Mac-Albert Hengari t'a lebg siglgã ministɛɛr n yaool n pa le maan bũmb ye.[28]

A meng vɩɩm

[tekre | teke sidgem]

A Netumbo Nandi-Ndaitwah kẽe kãadem ne a Epaphras Denga Ndaitwah sẽn yaa Namibi sodaas b sẽn da boond tɩ sodaas taoor soaba.[9] A nonga kom-bɩɩsã tʋʋm la kareng ye.[19]

A yaa nin-buiidã sẽn boond t'a NNN, sẽn yaa yʋʋr sẽn yaa a politikã tũud-n-taas n da boond-a.[29]

A yaa pagb la pagb sẽn zems taaba taoor soab Namibia. Baa ne a sẽn tʋmd ne pag ne pag pa yembr Namibia wã, a sẽn get-a wã neb wʋsg tagsdame t'a sẽn tẽed bũmb ninsã yaa sẽn kɩɩsd feminizmã, bala a tara minim sẽn yaa nin-buiidã sẽn get bũmb ninsã. Yʋʋmd 2022 pʋgẽ, EagleFM ne politikã bãngd a Henning Melber sak n yeel tɩ yẽ pa sak n deeg LGBTQIA nin-buiidã rogemã bɩ b koglg ye.[30] A leb n yaa pʋg-yamã kɩɩsgo.[25]

A Nandi-Ndaitwah goma ne Voice of America koɛɛg n sagend Amerik nin-buiidã tɩ b rɩk b sẽn tõe n maan n tʋm a tʋʋmdã la b yiis b teed Namibia.

Kuun ramba

[tekre | teke sidgem]

Netumbo Nandi-Ndaitwah paama "sũum taoor lʋɩtb" Namibia siglgã taoor lʋɩtbã kũunã pʋgẽ.[31] A Nandi-Ndaitwah paama b ning ning ning sẽn get b sẽn get b taoor lʋɩtbã yelle yʋʋm 2024 soabã.[32] A paama a doktorã sẽn yaa waoogd a soabã University of Dar es Salaam sẽn be Tanzania.[33]

A paama pagb nins sẽn get politikã yell n paasg tʋʋmde, la a paama NANAWO (Namibia National Women's Organization) taoor soaba waoogr n kõ-a.[34]

Foto ramba

[tekre | teke sidgem]
Nandi-Ndaitwah (gɛt sẽn be bogr rɩtgo) sẽn be Namibia cabinet tigisẽ ne USAID (tʋʋmd sẽn be Iipumbu Shiimi) ne PEPFAR taoor dãmb. Neb a taab sẽn be Namibi wã taoor dãmb sʋka, yaa Kalumbi Shangula, Anna Nghipondoka, Doreen Sioka, la Agnes Tjongarero.

Sebtiise

[tekre | teke sidgem]
  1. Mumbuu, Edward (2022-11-16). "Swapo braces for vote showdown …camps brimming with confidence as congress nears" (in American English). Retrieved 2025-07-24.
  2. AFP. Namibia elects its first woman president (in English). Archived from the original on 2024-12-06.
  3. https://www.ktalnews.com/news/u-s-world/ap-namibia-will-have-its-first-female-leader-after-the-vp-wins-presidential-election-for-ruling-party/
  4. https://www.namibian.com.na/nandi-ndaitwah-elected-as-namibias-first-woman-president/
  5. admin (2022-04-14). "Nandi-Ndaitwah's moment of truth". The Namibian (in British English). Retrieved 2025-07-24.
  6. Mongudhi, Tileni (2023-04-21). "Nandi-Ndaitwah's moment of truth". The Namibian (in British English). Retrieved 2025-07-24.
  7. "BIOGRAPHIES OF NAMIBIAN PERSONALITIESin alphabetical order". www.klausdierks.com. Retrieved 2025-07-24.
  8. "Netumbo Nandi-Ndaitwah: From freedom fighter to Namibia's first female president". www.bbc.com (in British English). 2024-12-04. Retrieved 2025-07-24.
  9. 9.0 9.1 9.2 9.3 "NID - Namibia Institute For Democracy". www.nid.org.na. Archived from the original on 2011-06-11. Retrieved 2025-07-24.
  10. https://ippr.org.na/wp-content/uploads/2010/06/Int6.pdf
  11. "Married Persons Equality Act". LII / Legal Information Institute (in English). Retrieved 2025-07-24.
  12. https://www.un.org/webcast/csw2005/statements/050302namibia-e.pdf
  13. "NATLEX - Namibia - Combating of Rape Act, 2000 (No. 8 of 2000)". natlex.ilo.org. Retrieved 2025-07-24.
  14. "Nandi-Ndaitwah Netumbo (Resigned 2024)". Namibian of Parliament (in American English). Retrieved 2025-07-24.
  15. "Combating of Domestic Violence Act, 2003". PolicyVault.Africa (in American English). Retrieved 2025-07-24.
  16. http://www.lac.org.na/projects/grap/Pdf/Combating_of_Domestic_Violence_Amendment_BILL_1-2022.pdf
  17. Carin Pretorius - Developed by CEIT Development CC. "The Namibian - Transition team picked (Economic news | )". www.namibian.com.na. Archived from the original on 2013-12-28. Retrieved 2025-07-24.
  18. AFP. "Spain beat Germany with Bonmati extra time goal to reach Euro 2025 final". The Namibian (in British English). Retrieved 2025-07-24.
  19. 19.0 19.1 "Nandi-Ndaitwah Netumbo (Resigned 2024)". Namibian of Parliament (in American English). Retrieved 2025-07-24.
  20. "Namibia: President Geingob Names Nandi-Ndaitwah Woman Successor". Heritage Times (in American English). 2023-03-13. Retrieved 2025-07-24.
  21. "Nangolo Mbumba Sworn In as Namibia's Interim President". Voice of America (in English). 2024-02-05. Retrieved 2025-07-24.
  22. "Nangolo Mbumba sworn in as Namibia's fourth President". The Star (in English). Retrieved 2025-07-24.
  23. "Namibia will have its first female leader after VP wins presidential election for the ruling party". AP News (in English). 2024-12-03. Retrieved 2025-07-24.
  24. "Namibian Elections | Elections results Namibia". Elections (in English). Retrieved 2025-07-24.
  25. 25.0 25.1 "Namibia inaugurates its first woman president". France 24 (in English). 2025-03-21. Retrieved 2025-07-24.
  26. "Namibia will offer free university education starting in 2026". AP News (in English). 2025-04-24. Retrieved 2025-07-24.
  27. Tafirenyika, Tracy (2025-04-28). "Mac Hengari's fall from power". The Namibian (in British English). Retrieved 2025-07-24.
  28. Tafirenyika, Tracy (2025-04-28). "Mac Hengari's fall from power". The Namibian (in British English). Retrieved 2025-07-24.
  29. Mumbuu, Edward (2023-11-24). "NNN to launch Trust" (in American English). Retrieved 2025-07-24.
  30. https://www.eaglefm.com.na/news/nandi-ndaitwah-likely-to-disappoint-feminists-analyst/
  31. Namibia: VP Recognised for Environmental Contribution (in English). Archived from the original on 2025-04-13.
  32. "VP Netumbo Nandi-Ndaitwah receives inter-generational leadership award | nbc". nbcnews.na. Retrieved 2025-07-24.
  33. "Nandi-Ndaitwah awarded honorary doctorate by University of Dar es Salaam | nbc". nbcnews.na. Retrieved 2025-07-24.
  34. https://ippr.org.na/wp-content/uploads/2010/06/Int6.pdf