Netumbo Nandi-Ndaitwah
Ndemupelila Netumbo Nandi-Ndaitwah (tõnd sẽn dog yʋʋmd 1952 t'a yʋʋr boond t'a NNN)[1][2] yaa Namibi politik soab sẽn yaa Namibia naaba la a na n yɩɩ tẽnga taoor soab n sɩng n yaa naaba yʋʋm 2025.[3] Yaa a ye n yɩ tẽnga taoor soab.[4] Sẽn deng rẽ, a yɩɩ tẽnga taoor soab a tãab soaba ning sẽn be tẽnga taoor soab ning sẽn yaa a Nangolo Mbumba wã sʋka, yʋʋm 2024 n tãag 2025.
A yɩɩ pipi pagb sẽn na n yɩ prezida wã taoor soab n na n yɩ SWAPO (Sug-Wẽd-Afrika tẽnga siglgã) yʋʋm 2024. Yʋʋmd 2017 wã, a Nandi-Ndaitwah yɩɩ SWAPO taoor soab pʋɩtba, la yaa pipi pag sẽn tʋm tʋʋm kãnga pʋgẽ. Sẽn deng a sẽn kẽ taoor ning sẽn be taoor soabã, a Nandi-Ndaitwah yɩɩ Namibi tẽnga taoor-soab yʋʋm 2015 n tãag 2024, la a yaa tẽn-kɩtbã la tʋʋm-tʋmdb yʋʋm 2012 n tãag yʋʋm 2015 yʋʋm-rɩt kiuugã, la a yaa tẽnga yel-gɛtb la tʋʋm-tʋmdã yʋʋm 2010 yʋʋm-rʋʋn-rɩta-n-soab kiuugã n tãag yʋʋmd 2012. A yaa tẽnga taoor soab sẽn yaa yʋʋm wʋsg n zĩnd tẽnga pʋgẽ.
Bi-bɩɩgã la a zãmsgo
[tekre | teke sidgem]A Netumbo Nandi rogame yʋʋmd 1952 kiuug rasem 29 daarẽ, a Justina Nekoto Shaduka-Nandi ne a Petrus Nandi sẽn be Onamutai, Afirik zaabr-dʋʋg, sẽn be Ohangwena soolmã ne Oshana soolmã sẽn be Namibia soolmẽ wã.[5] A ba wã ra yaa Anglikan tũudmã taoor soaba. A yaa bi-ribl 13 wã sʋka a naagd a naoor soaba.[6] Ndaitwah zãmsa b karen-bi-poakã St. Mary's Mission wã sẽn be Odibo wã.[7]
A Nandi-Ndaitwah lebga politikã pʋgẽ a sẽn wa n yaa kom-bɩɩga, n kẽ SWAPO wã pʋgẽ a sẽn tar yʋʋm 14. A lebga sull ning sẽn boond tɩ SWAPO wã sull sẽn get kom-bɩɩsã yelle. La ka la bilfu, a Nandi-Ndaitwah lebga kɩɩm-n-taagã zab-taag ye.[8]
A Nandi-Ndaitwah kẽnga yembdo yʋʋmd 1973 wã, n kẽ SWAPO sullẽ wã sẽn be Zambi wã. A tʋma SWAPO wã sẽn be Lusaka wã yʋʋmd 1973 n tãag yʋʋmd 1975 wã, la a kẽnga Leninn sẽn yaa Komsomol karen-biis sẽn be Soaviɛr Soaviɛr soolmẽ wã yʋʋmd 1975 n tãag yʋʋm 1976. A paama diplôme a sẽn paam n bãng kom-bɩɩs sullã tʋʋm la a sẽn maandã wɛɛngẽ. Yʋʋmd 1987 wã, a paama kareng sẽn yi b zug taoor lʋɩtb sull la taoor lʋɩtbã taoor lʋɩtbg wɛɛngẽ Glaston College of Technology wã sẽn be United Kingdom wã, la yʋʋmd 1988 wã, a paamame kareng sẽn wiig b zug tẽn-tẽnsã yɛl wɛɛngẽ Keele Yuniõrgr sẽn be UK wã. Yʋʋmd 1989 wã, a Nandi-Ndaitwah paama diplomã diplôme, a Keele Yuniõasẽ.[9]
Yʋʋmd 2024 yʋʋm-rɩt kiuugã, a paama a doktorã sẽn waoogd-a wã tʋʋm-digimdã la a sẽn tʋmd ne nin-buiidã sʋka.
Politik Tʋʋmde
[tekre | teke sidgem]
A Nandi-Ndaitwah lebga SWAPO taoor soab sẽn yaa taoor soaba sẽn be Zambie yʋʋmd 1976 n tãag 1978 wã, la taoor soab sẽn be Zambia yʋʋmd 1978 n tãag 1980. Yʋʋmd 1980 wã n tãag yʋʋmd 1986 wã, a yɩɩ SWAPO taoor soab Afrika sẽn be Dãr-dõogẽ wã pʋgẽ. A yɩɩ SWAPO tẽnga taoor soaba yʋʋmd 1976 n tãag 1986 la a yaa Namibi tẽnga pagb siglgã taoor soaba yʋʋmd 1991 n tãag 1994.[9]
A yaa Namibia tẽnga tigis-n-taar n zĩnd yʋʋm 1990 soabã. A yɩɩ tẽn-naabã taoor-soaba sẽn geta tẽns nins fãa taab yellã n zĩnd yʋʋm 1990 n tãag 1996 wã, la a paama ministɛɛr tʋʋm pipi yʋʋm 1996 wã, a sẽn yɩ tẽnga taoor soab sẽn geta pagb yell n tãag yʋʋm 2000 wã, a Naamibɩ tẽnga taoor soab a Sam Nujoma taoor. A Nandi-Ndaitwah tʋma tʋʋm kãnga pʋgẽ n na n sõng goosneema, nin-tɩrsã la nin-buiidã tɩ b tõog n sõng pagbã la kambã.[10] Wakat kãnga, Namibia tẽnga politikã (1997)[11] paama sor.[12] La b yãka noy a taab sẽn wilgd tɩ b yaa sɩd ne pag la pag pa segd n maan wẽnga, wala sẽn yaa "Wed-n-taag ning sẽn get pag ne pag pa-bees yell" wã.[13] Yʋʋmd 2000 wã, b zẽka-a lame t'a lebg ministɛɛr la b kõ-a pagb yel-bũndã la kambã yell sõngre.[14] Yʋʋmd 2003 wã, a sẽn deeg-a wã kɩtame tɩ b tũ Zu-soabã sẽn get zagsã rãmb sẽn namsdẽ wã.[15] Yʋʋmd 2022 wã, b yiisda lɛɛr sẽn na yɩl n paas kambã sẽn na n paam b roogã pʋgẽ b sẽn na n wa paam b yʋʋm 18 wã bãagã bãagã.[16]
Yʋʋmd 2005 wã n tãag 2010 wã, a yɩɩ Namibia minisr sẽn geta sɛb la sɛb wã wɛɛngẽ. A yɩɩ siglgã taoor lʋɩtb sull yel-gɛt n tʋm n paas tẽnga yel-gɛk la tẽnga yel-lugd yel-gɛyɛ wɛɛngẽ, hal tɩ yʋʋm 2012 yʋʋm tusr kiuugã, b yãk-a t'a yɩ tẽnga taoor lʋɩtbã taoor lʋɩtba, la a lebg tẽnga taoor lʋɩtə.[17]
A Nandi-Ndaitwah sẽn da be tẽnga taoor soab a Hage Geingob taoore, a paama a tʋʋmde n yɩ tẽnga taoor soaba taoor soaba zĩiga yʋʋm 2015 soabã. A yɩɩ tẽn-kɩtbã taoor soaba.[18] A Nandi-Ndaitwah yaa SWAPO taoor lʋɩtb sull la politikã taoor lʋɩtbã. A yaa politikã taoor soaba, la a yaa taoor soab ning sẽn get b sẽn na n maan bũmb ninsã yelle.[9][19]
Presidency
[tekre | teke sidgem]Yʋʋmd 2023 tʋʋlg kiuugã pʋgẽ, tẽnga taoor soab a Geingob yãka a Nandi-Ndaitwah t'a yɩ SWAPO taoor lʋɩtb taoor soab n na n yãk yʋʋm 2024 Namibia tẽnga pʋga.[20] A Geingob kũumã poore, yʋʋm 2024 soabã, a Nandi-Ndaitwah lebga tẽnga taoor soab sull ning sẽn lebg tẽnga taoor soaba. Yaa a sẽn yɩ pipi pag ning sẽn tʋmd tʋʋm kãnga pʋgẽ.[21][22]
Yʋʋmd 2024 yʋʋm-nif kiuug rasem 3 wã, a paama a naamã n yɩ Namibia tẽnga taoor soab. A yɩɩ pipi pag sẽn deeg tʋʋm kãnga.[23] A Nandi-Ndaitwah paama vot 683,560, sẽn yaa 58.7%, n tõog Panduleni Itula la a McHenry Venaani.[24] A paama a tʋʋmde yʋʋmd 2025 mars rasem 21 soabã.[25]
A sẽn wa n be a gom-biis ning a sẽn kõ yʋʋmd 2025 wã pʋgẽ, a pʋlemame tɩ a na n lʋɩɩsa a toog tʋʋm-naands luglg wɛɛngẽ, n wilg tɩ a naaga tʋʋm-paalã sẽn yaa "tʋʋm-paal 500 000" sẽn yaa bũmb ning sẽn yaa tɩlae ne politikã, n wilg t'a lʋɩɩs n yɩɩg siglgã, zĩm-gãong, naaneg la kibayã wɛɛngẽ.[26]
Yʋʋmd 2025 yʋʋm-vʋʋr kiuugã, Nandi-Ndaitwah wilgame tɩ goosneema wã na n kõ-b-la kareng sẽn yaa zaalem ne zaalem sẽn pa tar ligd sẽn pa be sorã lekollẽ, n sɩng yʋʋmd 2026 wã[27]. A sẽn wa n na n maan rapã, a kɩtame tɩ b yõk a Mac-Albert Hengari t'a lebg siglgã ministɛɛr n yaool n pa le maan bũmb ye.[28]
A meng vɩɩm
[tekre | teke sidgem]A Netumbo Nandi-Ndaitwah kẽe kãadem ne a Epaphras Denga Ndaitwah sẽn yaa Namibi sodaas b sẽn da boond tɩ sodaas taoor soaba.[9] A nonga kom-bɩɩsã tʋʋm la kareng ye.[19]
A yaa nin-buiidã sẽn boond t'a NNN, sẽn yaa yʋʋr sẽn yaa a politikã tũud-n-taas n da boond-a.[29]
A yaa pagb la pagb sẽn zems taaba taoor soab Namibia. Baa ne a sẽn tʋmd ne pag ne pag pa yembr Namibia wã, a sẽn get-a wã neb wʋsg tagsdame t'a sẽn tẽed bũmb ninsã yaa sẽn kɩɩsd feminizmã, bala a tara minim sẽn yaa nin-buiidã sẽn get bũmb ninsã. Yʋʋmd 2022 pʋgẽ, EagleFM ne politikã bãngd a Henning Melber sak n yeel tɩ yẽ pa sak n deeg LGBTQIA nin-buiidã rogemã bɩ b koglg ye.[30] A leb n yaa pʋg-yamã kɩɩsgo.[25]
Kuun ramba
[tekre | teke sidgem]Netumbo Nandi-Ndaitwah paama "sũum taoor lʋɩtb" Namibia siglgã taoor lʋɩtbã kũunã pʋgẽ.[31] A Nandi-Ndaitwah paama b ning ning ning sẽn get b sẽn get b taoor lʋɩtbã yelle yʋʋm 2024 soabã.[32] A paama a doktorã sẽn yaa waoogd a soabã University of Dar es Salaam sẽn be Tanzania.[33]
A paama pagb nins sẽn get politikã yell n paasg tʋʋmde, la a paama NANAWO (Namibia National Women's Organization) taoor soaba waoogr n kõ-a.[34]
Foto ramba
[tekre | teke sidgem]-
Nandi-A Nandi-Daitwah sẽn na n segl WIPO taoor soaba Daren Tang yʋʋm 2022. B yiiba goma IP tʋʋm sẽn na n sõng tɩ b tõog n tall pãng arzɛk pʋgẽ, kom-bɩɩs mizik siglgã pʋgẽ, pagb sẽn maand bõn-naands la b bɩɩs b mens siglgã wɛɛngẽ "Namibia Vision 2030" siglgã pʋgẽ.
-
Estonian foreign ministr tiugungu, yʋʋmd 2019.
-
A Nandi-Ndaitwah na n segla pipi naaba Jill Biden yʋʋm 2023, a sẽn be tẽnga gãdgã Windhoek, Namibia.

Sebtiise
[tekre | teke sidgem]- ↑ Mumbuu, Edward (2022-11-16). "Swapo braces for vote showdown …camps brimming with confidence as congress nears" (in American English). Retrieved 2025-07-24.
- ↑ AFP. Namibia elects its first woman president (in English). Archived from the original on 2024-12-06.
- ↑ https://www.ktalnews.com/news/u-s-world/ap-namibia-will-have-its-first-female-leader-after-the-vp-wins-presidential-election-for-ruling-party/
- ↑ https://www.namibian.com.na/nandi-ndaitwah-elected-as-namibias-first-woman-president/
- ↑ admin (2022-04-14). "Nandi-Ndaitwah's moment of truth". The Namibian (in British English). Retrieved 2025-07-24.
- ↑ Mongudhi, Tileni (2023-04-21). "Nandi-Ndaitwah's moment of truth". The Namibian (in British English). Retrieved 2025-07-24.
- ↑ "BIOGRAPHIES OF NAMIBIAN PERSONALITIESin alphabetical order". www.klausdierks.com. Retrieved 2025-07-24.
- ↑ "Netumbo Nandi-Ndaitwah: From freedom fighter to Namibia's first female president". www.bbc.com (in British English). 2024-12-04. Retrieved 2025-07-24.
- ↑ 9.0 9.1 9.2 9.3 "NID - Namibia Institute For Democracy". www.nid.org.na. Archived from the original on 2011-06-11. Retrieved 2025-07-24.
- ↑ https://ippr.org.na/wp-content/uploads/2010/06/Int6.pdf
- ↑ "Married Persons Equality Act". LII / Legal Information Institute (in English). Retrieved 2025-07-24.
- ↑ https://www.un.org/webcast/csw2005/statements/050302namibia-e.pdf
- ↑ "NATLEX - Namibia - Combating of Rape Act, 2000 (No. 8 of 2000)". natlex.ilo.org. Retrieved 2025-07-24.
- ↑ "Nandi-Ndaitwah Netumbo (Resigned 2024)". Namibian of Parliament (in American English). Retrieved 2025-07-24.
- ↑ "Combating of Domestic Violence Act, 2003". PolicyVault.Africa (in American English). Retrieved 2025-07-24.
- ↑ http://www.lac.org.na/projects/grap/Pdf/Combating_of_Domestic_Violence_Amendment_BILL_1-2022.pdf
- ↑ Carin Pretorius - Developed by CEIT Development CC. "The Namibian - Transition team picked (Economic news | )". www.namibian.com.na. Archived from the original on 2013-12-28. Retrieved 2025-07-24.
- ↑ AFP. "Spain beat Germany with Bonmati extra time goal to reach Euro 2025 final". The Namibian (in British English). Retrieved 2025-07-24.
- ↑ 19.0 19.1 "Nandi-Ndaitwah Netumbo (Resigned 2024)". Namibian of Parliament (in American English). Retrieved 2025-07-24.
- ↑ "Namibia: President Geingob Names Nandi-Ndaitwah Woman Successor". Heritage Times (in American English). 2023-03-13. Retrieved 2025-07-24.
- ↑ "Nangolo Mbumba Sworn In as Namibia's Interim President". Voice of America (in English). 2024-02-05. Retrieved 2025-07-24.
- ↑ "Nangolo Mbumba sworn in as Namibia's fourth President". The Star (in English). Retrieved 2025-07-24.
- ↑ "Namibia will have its first female leader after VP wins presidential election for the ruling party". AP News (in English). 2024-12-03. Retrieved 2025-07-24.
- ↑ "Namibian Elections | Elections results Namibia". Elections (in English). Retrieved 2025-07-24.
- ↑ 25.0 25.1 "Namibia inaugurates its first woman president". France 24 (in English). 2025-03-21. Retrieved 2025-07-24.
- ↑ "Namibia will offer free university education starting in 2026". AP News (in English). 2025-04-24. Retrieved 2025-07-24.
- ↑ Tafirenyika, Tracy (2025-04-28). "Mac Hengari's fall from power". The Namibian (in British English). Retrieved 2025-07-24.
- ↑ Tafirenyika, Tracy (2025-04-28). "Mac Hengari's fall from power". The Namibian (in British English). Retrieved 2025-07-24.
- ↑ Mumbuu, Edward (2023-11-24). "NNN to launch Trust" (in American English). Retrieved 2025-07-24.
- ↑ https://www.eaglefm.com.na/news/nandi-ndaitwah-likely-to-disappoint-feminists-analyst/
- ↑ Namibia: VP Recognised for Environmental Contribution (in English). Archived from the original on 2025-04-13.
- ↑ "VP Netumbo Nandi-Ndaitwah receives inter-generational leadership award | nbc". nbcnews.na. Retrieved 2025-07-24.
- ↑ "Nandi-Ndaitwah awarded honorary doctorate by University of Dar es Salaam | nbc". nbcnews.na. Retrieved 2025-07-24.
- ↑ https://ippr.org.na/wp-content/uploads/2010/06/Int6.pdf