Yãk-y n kẽng y sẽn tarã nengẽ

Tshilidzi Marwala

Soolge Wikipidiya
Tshilidzi Marwala
neda
Sex or gendermale Tekre
Country of citizenshipSouth Africa Tekre
Date of birth28 Sẽoog kiuugu 1971 Tekre
Zĩ-ninga o rogeDuthuni Tekre
Languages spoken, written or signedEnglish Tekre
Occupationengineer, computer scientist Tekre
EmployerUniversity of Pretoria, University of Johannesburg Tekre
Award receivedBronze Order of Mapungubwe, Fellow of the African Academy of Sciences, Member of the Academy of Science of South Africa, ACM Distinguished Member, Fellow of the American Academy of Arts and Sciences Tekre

Tshilidzi Marwala (b sẽn dog-a yʋʋmd 1971 tʋʋlg rasem 28 wã) yaa Afrika Kibɩr tẽnga bãngd sẽn yaa bãngd sẽn get bãngd sẽn kẽed ne bãngd sẽn be komputa wã, mehnikã la karẽn-biis taoor soaba. A yaa ONU karẽn-soaba la ONU taoor soaba.[1] Yʋʋmd 2023 tʋʋlg kiuugã pʋgẽ, b yãka a Marwala t'a yɩ ONU sagendb sagend sullã taoor soaba.[2][3]

A lekolle la a viim

[tekre | teke sidgem]

A Martwala rogame yʋʋmd 1971 zu-loe-rɩ rasem 28 Duthuni tẽnga pʋgẽ.[4] A paama bãngrã sẽn kẽed ne masandã wɛɛngẽ, Case Western Reserve University, la a paamde Magna Cum Laude,[5]  la a paam a PhD ne bãngrã sẽn be St John's College, Cambridge yʋʋmd 2000 wã.[6]

A tuuma

[tekre | teke sidgem]

Yʋʋmd 2000 n tãag yʋʋmd 2001, a Marwala yɩɩ bãngd sẽn paam a doktorã waoogr poore, la a ra yaa bãngd sẽn zãmsd Biiblã la a zãmsdã karen-bi-bi-poak ning sẽn boond tɩ Imperial College of Science, Technology and Medicine wã pʋgẽ.[7] Yʋʋmd 2003 wã, a kẽnga Witwatersrand Inivèsite, la a lebga elektrãnsɛɛr profesɛɛr yʋʋmd 2008 wã.[7]Yʋʋmd 2013 t'a ta 2017, a yɩɩ rapã sẽn yaa b sull sull sull ning sẽn geta b bãngrã la b sẽn get b tẽn-tẽngã wɛɛngẽ wã taoor soaba, la a yaa Johannesburg karẽn-biisã taoor soaba.

Yʋʋmd 2018 n tãag 2023, a Marwala yɩɩ Johannesburg karẽn-soabã pʋga la taoor soaba. A Marwala sẽn yaa Johannesburg Yuniõrbiisẽ wã taoor-soaba, a maana naan-soaba siglgã naan-soabã (IR) siglgã siglgã siglg la a pids-a-la.[8]  A kɩtame tɩ b naan tũ ne bãngrã sẽn yaa tɩlae la b naan tũ n kõ karen-biis nins fãa sẽn be Afrika wã bãngrã.[9]

A Marwala yaa ONU karẽn-biis sull taoor soaba la ONU taoor soaba sẽn yaa ONU taoor soaba n sɩng yʋʋmd 2023 tʋʋlg kiuug rasem a 1 soabã.[10] A ra yaa siglgã taoor lʋɩtb sull ning sẽn yiisd sɛb sẽn wilgd tɩ b segd n tũuda bãngrã sẽn yaa sõma wã.[11]

A Marwala yɩɩ Nelson Mandela Foundation (sẽn yaa yʋʋm 2020-2023) ning sẽn yaa bãad-n-taagã taoor soaba,[12] la Nedbank (sẽn pa yaa yʋʋm 2019-2023) taoor soaba.[13] A yaa laafɩ wã karẽn-biis sull ning sẽn geta laafɩ wã wɛɛngẽ wã sull ning sẽn get laafɩ wã wɛɛngẽ la STS Forum Kyoto sull ning sẽn boond tɩ Kyoto wã sull ning b sẽn get laafɩ wɛɛngẽ wã sull sull ning sẽn yaa taoor soaba.[14]

A Marwala yaa Afrika-Bĩngr naabã taoor soab pʋɩɩre. A yaa Afrika-bĩngr Naaba siglgã taoor soab sẽn geta naan-soab siglgã naan-soaba (a sẽn yaa Afrika-Sõdga tẽnga taoor soab a Cyril Ramaphosa).[15] A yaa Afrɩka bũmb nins sẽn be Internet wã (ACE-IoT) sẽn be Ruwanda wã tẽn-tẽngã bãngrã saglgã taoor soaba.[16] A Zeova yãka a Davɩɩd t'a wa maan naan-nakã naan-soabã tʋʋmde.[7]

D sã n bao n bãng bũmb ninsã

[tekre | teke sidgem]

A Marwala me baooda bãngrã sẽn kẽed ne bãngrã la bãngrã sẽn be artifical intelligence wã wɛɛngẽ.[17] ,ligd la ekonomi, tɩɩm wala a sẽn maan pulmonary embolism epileptic activity, HIV[30] la Covid-19, la politik bãngrã.[18][19][20]

Outreach la public engagement

[tekre | teke sidgem]

A Marwala tʋʋm la a tagsg yii sɛb pʋsẽ wala New Scientist, The Economist, CNN, la BBC.[21] A leb n gomda ne neb nins sẽn be Royal Society wã,  Cambridge Union,  la Oxford Union.[22] Yʋʋmd 2016 soabã, a Tshilidzi Marwala kõ a Bernard Price tẽegrã lekollẽ. A Stephen Hawking ne a Guy Laliberté, a yɩɩ YouTube Space Lab kibs bʋ-kaood.[23]

A meng viim

[tekre | teke sidgem]

A Marwala kẽe kãadem ne a Jabulile Vuyiswa Manana yʋʋmd 2000 soabã, la b tara kamb a tãabo.[4]

Kuun la woadg

[tekre | teke sidgem]

A Marwala yaa bãngd sẽn be dũni gill bãngd sull ning sẽn boond tɩ The World Academy of Sciences wã (2010), Afirik bãngd sull sẽn boond tɩ African Academy of Sciences (2012),[24] Amerika bãngd sull n boond tɩ American Academy of Arts and Sciences wã (2022), China bãngd sull (China Academy of Sciences) (2023), la Afirik sẽn boond tɩ South Africa bãngd sull a yembr sẽn boond tɩ Academy of Sciences. a wa n wa n na n wa n paam n deeg a Mapungubwe wã sẽn yaa bĩng n kõ-a wã yʋʋm 2004 wã. Yʋʋmd 2022 wã, b kõo a Marwala IT Personality of the Year Award sẽn be Afirik Dĩng ne a tʋʋm a naas-n-soabã sẽn yɩ siglgã siglgã siglg ning sẽn yɩdã yĩnga.[25] Yʋʋmd 2020 wã, b paama sãnemde la Sʋtãamba sẽn yaa b sẽn get b sẽn yaa b bãngrã la b sẽn getã, la yʋʋmd 2024 wã, b paam-b la Hans Carl von Carlowitz Sʋtãambã.[26]

A Marwala paama waoogr doctorate sẽn yit Kaʋkaas karẽn-biisẽ Tbilisi, Gɛɛrzi soolmẽ wã, Venda karẽn-bibẽ wã. , Tshwane Teknolozi Yunivɛrzẽ[56] la Pretori Yunivɛrzi wã.[27] A Marwala yɩɩ Harvard Yunivɛrsite wã,  Wolfson College, Cambridge,  la California Yunivɛssite wã, Berkeley.[28]

A Marwala paama b sẽn boond t'a "New African Magazine" n yãk-a tɩ b lebg Afrɩka rãmb 100 sẽn tar pãng n yɩɩd yʋʋm 2024 soabã sʋka. A wilgame tɩ "a rɩka b sẽn maan bũmb wʋsg n na n bãng bãng bãngd sẽn yaa bũmb ning sẽn yaa sõma wã, tɩ yaa bãagã, aerospace wã, ekonomi wã, ligdã la politikã".[29]

  • Simon Connell – Particle physicist in South Africa
  • Youba Sokona – Malian climatologist (born 1950)
  • Mohamed Thameur Chaibi – Tunisian professor of Rural Engineering


Sebtiise

[tekre | teke sidgem]
  1. "Tshilidzi Marwala". United Nations University (in English). Retrieved 2025-08-04.
  2. "UN Secretary-General Creates Scientific Advisory Board". United Nations University (in English). Retrieved 2025-08-04.
  3. "UN Secretary-General Creates Scientific Advisory Board for Independent Advice on Breakthroughs in Science and Technology | Meetings Coverage and Press Releases". press.un.org. Retrieved 2025-08-04.
  4. 4.0 4.1 https://sundayworld.co.za/news/well-travelled-professor-who-loves-technology/
  5. https://casealumnus.org/newsmakers/international-educator/?fbclid=IwAR39vl0GjdW0EcmgWXeDkpiJ2EOEn-2JlBGCNBaV61cm3Gse94KYHE3fkW0_aem_AczShICf1rJv-D3ED5lmHTecqgfDBFcQv3QDUo5w2hZcsv56Beedp3_1EN-VmVqU28g
  6. https://idiscover.lib.cam.ac.uk/primo-explore/fulldisplay?docid=44CAM_ALMA21404576030003606&context=L&vid=44CAM_PROD&lang=en_US&search_scope=SCOP_CAM_ALL&adaptor=Local%20Search%20Engine&tab=cam_lib_coll&query=any,contains,Marwala&offset=10
  7. 7.0 7.1 7.2 https://www.namibian.com.na/103156/read/Geingob-appoints-UJ-professor-to-4IR-task-force
  8. https://www.uj.ac.za/news/fourth-industrial-revolution-lets-all-get-to-work-in-a-synchronised-manner/
  9. https://www.uj.ac.za/news/uj-introduces-two-100-free-fully-online-course-moocs-to-the-public-introduction-to-artificial-intelligence-in-the-4ir-and-african-insights/
  10. https://unu.edu/press-release/prof-tshilidzi-marwala-begins-term-united-nations-university-rector
  11. https://cdn.who.int/media/docs/default-source/ethics/biographies-of-advisory-group-on-ethics-gov-of-ai-for-health-dg-briefing.pdf?sfvrsn=d4d6acaa_12
  12. https://www.nelsonmandela.org/content/page/prof-tshilidzi-marwala
  13. https://www.listcorp.com/jse/ned/nedbank-group-limited/news/nedbank-group-and-nedbank-change-to-the-boards-to-take-place-in-2023-2746554.html
  14. https://www.stsforum.org/aboutus/councilmembers.php
  15. https://www.gov.za/search?search_query=Marwala
  16. https://aceiot.ur.ac.rw/?Prof-Tshilidzi-Marwala
  17. https://doi.org/10.2514%2F2.1916
  18. Tshilidzi Marwala; Monica Lagazio (2011). Militarized Conflict Modeling Using Computational Intelligence. Heidelberg: Springer. ISBN 978-0-85729-789-1.
  19. Bhaso Ndzendze; Tshilidzi Marwala (2021). Artificial Intelligence and Emerging Technologies in International Relations. Singapore: World Scientific Publishing. ISBN 978-981-123-454-5.
  20. Bhaso Ndzendze; Tshilidzi Marwala (2023). Artificial Intelligence and International Relations Theories. London: Palgrave Macmillan. ISBN 978-9811948763.
  21. https://www.bbc.co.uk/programmes/w3cswh1b
  22. https://www.youtube.com/watch?v=Gc2B7mXaNzo&feature=youtu.be
  23. https://sites.google.com/site/ytspacelab/press/judges#TOC-Judges
  24. https://www.amacad.org/person/tshilidzi-marwala
  25. https://www.itweb.co.za/content/RgeVDqPY6lpvKJN3
  26. https://unu.edu/flores/news/unu-rector-recognized-contributions-artificial-intelligence-and-sustainability?utm_source=chatgpt.com
  27. https://www.up.ac.za/media/shared/510/2025/2025-autumn-grouping-web.zp263615.pdf
  28. http://www.cshe.berkeley.edu/visiting-scholars-program
  29. https://unu.edu/news/unu-rector-tshilidzi-marwala-named-one-100-most-influential-africans-2024