Bassirou Diomaye Faye
A Bassirou Diomaye Diakhar Faye (Wolof: Basiiru Jomaay Jaxaar Fay; sẽn dog yʋʋmd 1980 tʋʋl kiuug rasem 25), sẽn yaa Senegal politik soab la so-pakda taoor soab sẽn yaa Senegal tẽnga taoor soab n sɩng n yaa a nu soaba la a sẽn yaa a soabã yʋʋm 2024. A ra yaa PASTEF sɛkrɛt kãsenga, sẽn tõog n yɩ Senegal tẽnga taoor lʋɩtb taoor n yãk yʋʋm 2024 wã n na n dɩk a Ousmane Sonko sẽn da pa segd n yɩ a taoor soaba wã.
Bi-bɩɩgã
[tekre | teke sidgem]A Faye rogame yʋʋmd 1980 tʋʋlg kiuug rasem 25 daarã [1] in Ndiaganiao, in the western department of M'bour, Senegal.[2]Ndiaganiao, Senegal sẽn be M'bour sẽn be mogrã pʋga. A yaa Serer buud-gomd neda. A yʋʋr sẽn yaa "Diomaye" wã rat n yeelame tɩ "tõnd waoogda" iSerer buud-gomdã pʋgẽ. [3][4] A sẽn dog tẽn-tẽnga, a ra yetame t'a yita tẽn-tẽngã, la a "paasa a meng ne zãmsg la siglgã sẽn yaa a tẽngẽ wã, Ndiaganiao, Serer tẽnga". [5][6] A ba wã, a Samba Faye, sẽn yaa Senegal Sosialisã Party wã ned sẽn maan yʋʋm wʋsg n yeel tɩ a bi-riblã bɩɩ ne goabg sẽn pa sõma. A yaab-rãmbã ra zabda ne Frans dũni gill pipi zabrã sasa, n yaa Senegali Tirailleur, la b kẽes-a bãens roogẽ, sẽn wa n yɩ ne zabr ne Frans soolmã taoor dãmb a sẽn maan n naan naan naan naan kɩtpɛr sẽn be Ndianganao wã pʋgẽ. [7]
Zãmsgã la a karẽn-biis sɩngre
[tekre | teke sidgem]A kẽnga lekoll sẽn yaa pipi wã a tẽngẽ, la a yaool n kẽnga lekol sẽn yaa pipi la pipi wã M'Bour. [8] Yʋʋmd 2000 wã, a Faye paama a diplôme. A paama noorã magisterã Dakar tẽnga Cheikh Anta Diop Yuniõrẽ la a tõog n tõog n paam bĩng-n-tɩ-tẽngã, n kẽ Senegal tẽnga zãmsa lekollẽ la a kẽnga magistrã lekollẽ yʋʋmd 2004. A sẽn paam lekollã poore, a yãka yam n na n lebg lekoll taoor soab sẽn tʋmd lekollã la a sẽn tʋmd ne lekollã pʋgẽ wã. A lebga a Ousmane Sonko zoa. [2] Yʋʋmd 2014 soabã pʋgẽ, a Faye ne a Sonko zoodã paasame, sẽn yaa Sood-rãmbã la b sẽn boond tɩ Estates Union wã pʋgẽ, sẽn yaa a Sonko sẽn yaa politikã sull ning sẽn yaa PASTEF taoor soaba. A Faye sẽn da yaa tigis-n-taag taoor soaba, a ra maanda koe-moonegã n na n sõng-b tɩ b paam n yɩ tẽnga rãmb la b tõog n yɩ tẽnga taoor dãmba. [9]
Politiki karẽn-biisa
[tekre | teke sidgem]
A Faye sẽn da yaa bi-ribl n wa n wa n yaa PASTEF ned sẽn naan wa n wa lebg a ye. [2] A ra na n lebga a Sonko programã sẽn na n yɩ a sẽn na n yãk a meng n yɩ a taoor soab n na n yãk yʋʋm 2019 senegal tẽnga taoor lʋɩtb taoor n yãk a soab wã nin-buiidã sʋka. A Sonko paama vot wʋsg n paam n lebg a tãab soaba. [9] Yʋʋmd 2021 tʋʋlg kiuugã, a Faye lebga PASTEF sɛba, a Sonko sẽn da be bãensã poore, a sẽn da be masazã gãdga tʋʋm tʋmtʋmd sẽn da wa n beeg-a naoor wʋsgo. A Faye sẽn da rat n tõog n dɩ naam wã, a maana a sẽn tõe n tõog n naag a opozisyonã n maan yʋʋm 2022 wã, n paam zĩ-bʋs 56 ne a sẽn be n be n get a Zeova siglgã sẽn boond t'a "Liberate the People" wã pʋgẽ. [9] La a Faye me pa tõog n lebg Ndanganao tẽnga taoor soaba ye. [10]
B sẽn kẽes-b bi-bees roogẽ la b yiis-b roogẽ
[tekre | teke sidgem]Yʋʋmd 2023 Afrill rasem 14 wã, b yõka a Faye a sẽn da yi a sorã la a sẽn da tʋmd a tʋʋmdã Dakar Rue de Thiong zugu. Rẽ poore, b kɩtame t'a be polisã bãensẽ, a sẽn da wa n ningd bũmb ning a sẽn da maand social media wã wã poore, a sẽn yeel tɩ a "paasa kibay, a paoogda bʋ-kaoodbã, la a paoogd a sẽn naan n kõ a tʋʋm-tʋmdã". A sẽn tʋm tʋʋm kãnga pʋgẽ, a sẽn wilg tɩ b pa mi tɩ b yaa wẽnsã taoor soab, a wilgame tɩ b na n kɩtame tɩ b yãk a Sonko bʋʋd n yiis a sor n kao bʋʋdã, a PASTEF ne a Mame Mbaye Niang sẽn yaa ministɛɛr ning sẽn geta sẽk wã sʋka.[fr] La b sẽn wa n wa n paasd a yellã, b sẽn da wa n kos-a "tõnd n kɩt tɩ b wa n zab ne b taabã" la b sẽn da yeel tɩ b "beoog n sãam b tẽnga bãanã" kɩtame t'a kell n gũus wakat sẽn pa naan zĩnd ye. [9]
Sẽn wa n yɩlẽ tɩ tẽnga taoor soab a Macky Sall sẽn da be wakat kãnga wã maan makr n dat n kaoos n kaoos n yãk n yãk n zĩnd n na n zĩnd a poorẽ wã, b sẽn wilg tɩ b pa tõog n welg no-koɛɛg ye.[11] A Sall sẽn da wa n na n maan n leok n wilg tɩ b sẽn da yãk tɩ b na n yãk n yãk n na n yãk a naamã yʋʋmd 4 rasem a 2 wã, a yeelame t'a na n basa a tʋʋmdã yʋʋmd 4 rasem 24 wã. [12] A wilgame tɩ yẽ me ratame n yiis a Sonko, a Faye la b poorẽ dãmb fãa, n maan a sẽn na yɩl n wilg tɩ yẽ yaa a sũur fãa tʋlg soaba. [13] Yʋʋmd Febr kiuugã sɛɛbẽ, goosneema wã yãka yam n na n kõ-a-la sor n na n kɩtame tɩ b tõog n boog b meng ne b sẽn da be n namsd nebã la b sẽn da namsd-b politikã.[14] A Sonko ne a Faye paama sor yʋʋmd yʋʋmd 3 kiuug rasem 14 wã, sẽn deng n maan n yãk a naamã.[15][16]
A sẽn maan a naamã
[tekre | teke sidgem][[File:Diomaye Faye entretien (cropped).jpg|thumb|right|Faye yʋʋmd 2023]]
Sẽn na n yɩlẽ tɩ b bãng tɩ a Sonko tõe n yɩɩ taoor lʋɩtb taoor n yãk a meng n na n yɩ a taoor lʋɩtbã taoor lʋɩtba, b yãka a Faye n na n yãk a soab yʋʋm 2024, baa ne a sẽn be bãens pʋgẽ wã. La b ra gɩdga a PASTEF kiuug wʋsg sẽn deng rẽ, sẽn dat n yeel t'a yaa ned sẽn pa tar sor n na n lʋɩ taoor ye. [17] Yʋʋmd 2024 yʋʋm-vẽkr kiuug rasem 20 wã, Senegal tẽnga lalg-n-soaba yiisda kandidã sõor sẽn na n yɩ baasg tɩ b yãk a Sonko tɩ b wa maan n yãk a meng n yɩ a taoor soaba. A Faye sẽn da na n yɩ taoor soabã paama a sẽn da na yɩl n deeg a bʋʋdã. A Sonko ra pa yãgd n na n wilg t'a teelda a Faye n yãk a meng ye. [18]
Yʋʋmd 2024 tʋʋl-nif kiuug rasem 15 daar a Faye sẽn yi bi-bees roogẽ wã poore, a tigsa neb wʋsg sẽn na n sõng-a a taoor lʋɩtb taoor n wilg a sẽn na n yɩ taoor lʋɩtbã taoor soaba. [19] A Abdoulaye Wade sẽn da yaa prezida wã ne a Senegali Demokarɩs Party (PDS) talla a Faye ne a sũur fãa. A Karim Wade sẽn da yaa PDS kandidã, b zãag-a lame t'a pa tõog n maan rasã, bala a ra yaa tẽng-bi-bi-pugli wakat ning a sẽn da kõ a kandidɛɛrã. [20] A Tidiane Dieye sẽn yaa taoor lʋɩtb taoor n yãk a Faye wã, a basa a meng n na n sõng a Faye. [21]
sẽn wa n yaa prezida, a pʋlemame tɩ b na n naan tʋʋmde, n zab ne sɩlem, la a pʋlem tɩ b na leb n gesa tʋʋm nins b sẽn maan ne pãng wã yelle. [22] A ra ket n yaa "Diomaye mooy Sonko" sẽn dat n yeel tɩ "Diomye yaa Sonko" Wolof buud-gomdã pʋgẽ, la a wilgame t'a tẽedame tɩ Sonko sẽn yaa a karisma la a sẽn nong nebã wʋsg Senegali kom-bɩɩsã sʋka na n kɩtame t'a raab paasdẽ. [23] A Faye programã ra yaa wa a Sonko programã sẽn zĩnd yʋʋmd 2019 wã. [9] A Faye sẽn wa n be a tʋʋmdã pʋgẽ wã, a wilga a paoongã tɩ b segd n tũ a sẽn da yãkã. [24]
A Faye yaa tẽnga taoor soab n paam n yãk n yɩ tẽnga taoor soaba, n yaool n maan n maan n yãk n yãk n na n zĩnd n na n kao a naamã. A Faye paama vot sẽn yɩɩd 54% ,[25]n lebg pipi sẽn pa tũud ne a Zeova wã taoor lʋɩtb taoor soaba, sẽn yɩlẽ t'a lebg pipi sẽn tõog n yɩ taoor lʋɩt taoor soabã, sẽn sɩng ne Senegal sẽn paam b mens n pa le soog b mens yʋʋmd 1960 wã.[26]
presidency (2024 to present)
[tekre | teke sidgem]
A Faye paama a naamã yʋʋmd 4 soabã. A sẽn wa n gom a sẽn na n wa maan a naamã sasa wã, a pʋlemame tɩ b na n zab ne zãmbã la b na n toeema ekonomi wã. [27] A sẽn maan a pipi tʋʋmde yaa a Sonko n yɩ Senegal tẽnga taoor soaba, la a wilg a goosneema a 4 soabã.[28][29]
A Faye kɩtame tɩ b maan raag n bãng sẽn yaa nafã, la gazã wɛɛngẽ, la a yeelame tɩ b "keoogda b sãambã Senegali". [30]
A Faye kẽnga Mauritanie rasem 25 daarẽ, n tɩ yã a Mohamed Ould Ghazouani sẽn be Nouakchott wã. [31] Yʋʋmd 5 soabã, a yãa Guinee sodaas taoor soaba Mamady Doumbouya a sẽn wa n be tẽng ning sẽn yaa a poorẽ wã. Yʋʋmd 5 soabã, a segla a Assimi Goita sẽn yaa Mali tẽnga taoor soaba, a sẽn da wa n be Bamako wã. A Faye ra zoe n wilgame t'a ratame tɩ Mali, la Burkina Faso la Niger sẽn be sodaasã taoorã lebg n wa ECOWAS. [32]
Politiki wã
[tekre | teke sidgem]A Faye yeelame t'a tẽedame tɩ b na n toeema siglgã la b na n kɩtame tɩ b tõog n lebg n paam Senegali naamã, tɩ bãngdb kẽer tagsdẽ tɩ yaa bõn-naandg n wilgd tɩ b rat n zãaga tẽngã ne tẽns nins sẽn be Zapõ wã, sẽn yɩɩd fãa ne Frans soolmã sẽn da yaa kolonialã.[23] A pʋlemame me t'a na n zab ne "Fãrensã sẽn na n zãgsd a sẽn na n paam n dɩtẽ" Senegali, a sã n paam n yãk-a. [9]
B sẽn maan b sẽn tõe fãa
[tekre | teke sidgem]A Faye sẽn maan b sẽn tõe n maan b sẽn datã, a pʋlemame tɩ b na n boogame, la b na n lebs n maana a Vʋʋsem Naabã. [36]
Sebtiise
[tekre | teke sidgem]- ↑ Maclean, Ruth (25 March 2024). "Young Opposition Candidate Set to Become Senegal's President". The New York Times. Archived from the original on 27 March 2024. Retrieved 27 March 2024.
- ↑ 2.0 2.1 2.2 Site bãnde:
<ref>tag sẽn pa zems; b pa kõ sõsg n wilg sõss nins sẽn boond tɩ:2ye - ↑ France 24. "Le nouveau président sénégalais Bassirou Diomaye Faye promet un "changement systémique." AFP, John Wessels (02 April 2024). [1] (retrieved 13 April 2024)
- ↑ Jeune Afrique, "Bassirou Diomaye Faye : candidat éclair, président surprise." By Marième Soumaré (29 March 2024 [2] (retrieved 13 April 2024)
- ↑ "Bassirou Diomaye Faye : qui est le 5e président élu du Sénégal ?". BBC News Afrique (in French). 2024-03-18. Retrieved 2024-06-20.
- ↑ Site bãnde:
<ref>tag sẽn pa zems; b pa kõ sõsg n wilg sõss nins sẽn boond tɩ:3ye - ↑ Maclean, Ruth (12 April 2024). "From Village to Prison to Africa's Youngest Elected President". The New York Times. Retrieved 12 April 2024.
- ↑ Ly, Mouhamed Abdallah; Bassène, Pape Chérif Bertrand (2024-03-28). "Bassirou Diomaye Faye: from prison runner-up to president of Senegal". The Conversation (in American English). Archived from the original on 3 April 2024. Retrieved 2024-03-30.
- ↑ Kane, Coumba; Théa Ollivier (23 March 2024). "Senegal's presidential election: Bassirou Diomaye Faye, Ousmane Sonko's Plan B". Le Monde (in English). Archived from the original on 25 March 2024. Retrieved 23 March 2024.