Yãk-y n kẽng y sẽn tarã nengẽ

Yaa Ntiamoah Badu

Soolge Wikipidiya
Yaa Ntiamoah Badu
neda
Sex or genderfemale Tekre
Country of citizenshipGhana Tekre
Date of birthYuum-vẽkr kiuugu 1951 Tekre
Zĩ-ninga o rogeGhana Tekre
Languages spoken, written or signedEnglish Tekre
Occupationzoologist, academic Tekre
EmployerUniversity of Ghana Tekre
Educated atUniversity of Ghana, University of Edinburgh, St Monica's Senior High School, Konongo Odumase Senior High School Tekre
Member ofGhana Academy of Arts and Sciences Tekre
Award receivedOrder of the Golden Ark, RSPB Medal Tekre

Yaa Ntiamoa-Baidu yaa Ghana zooloog, zĩ-likd sẽn yaa bãngd, karen-saamb la taoor lʋɩtb taoor soaba. Yʋʋmd 2017 tʋʋlg kiuugã, b yãka a ye t'a yɩ Ghana yʋʋm tusri wã yiri laog taoor soaba.[1] A yɩɩ Ghana karẽn-biis sull taoor soaba hal t'a yi a tʋʋmde yʋʋmd 2011. A yaa Gana tẽnga taoor soaba.[2]

Biography

[tekre | teke sidgem]

Yaa Ntiamoa-Badiu zãmsda St. Monica Senior High School sẽn na yɩl n paam O-rɩtgã, la rẽ poore a zãmsda Konongo Odumase Senior High School n paam A-rɩta.[3] A zãmsda University of Ghana , la a paama zooloji pipi yʋʋmdã yʋʋmdã 1975 pʋgẽ,[3] la a paama PhD Edɛnbur Yunivɛrzi wã yʋʋmdã 1980.[2][4] A yɩɩ karen-saamb Gãna Yunivɛrzitetã zooloji wã pʋgẽ, yʋʋmd 1985 wã, la a yɩ karen-bi-pugl yʋʋm 1995. Yʋʋmd 2003 wã, b yãka a ye t'a yɩ karen-saamb sẽn tar minim sẽn ta zĩig fãa.[3][5][6]

B yãka-a lame tɩ b lebg karẽn-bi-poak sẽn geta vaeesgo, sɩnga la yiri. [7] A sẽn da be karẽn-biisã pʋgẽ wã, a yɩɩ Afrika tẽn-gãosgo zĩiga siglgã taoor soaba[8] la Ghana karẽn-biigã karẽn-bɛda sẽn na n yɩ karen-biis sull sẽn na n wa n zĩnd Afrika wã.[9] A tʋma ne Kwesi Yankah, sẽn da yaa karen-bi-bi-pugl sẽn geta b karen-biis la b karen-biisã yellã. A zĩnda a tʋʋmdã hal n tãag yʋʋmd 2011 t'a yi b zĩigẽ la a lebg n kẽnga prof. John Gyapong zĩigẽ. [7] Yʋʋmd 2005 wã, Yaa Ntiamoa-Baidu ne karen-biis a naas sẽn yaa karen-bi-rãmb sẽn yaa karen -biis buud toor-toore, n lebg Gana Art la bãngrã karen-biisa.[5]

MiDA taoor lʋɩtb sull

[tekre | teke sidgem]

Yʋʋmd 2017 tʋʋlg kiuugã pʋgẽ, tẽnga taoor soab a Nana Akufo-Addo yãka a sẽn yaa a Naaba sẽn na n yɩ taoor soab yʋʋm tus a naas la a naansa wã taoor lʋɩtb sullã.  [6][10]A sẽn wa n be wã, a sẽn wa n yaa a sẽn da be wã, b maana pʋlem a sẽn da wa n be a Zeova nengẽ wã. A prezida kõo a Soongã tʋʋmde, n na n wilg tɩ b na n tõog n pids a sẽn da rat n maan a yiib-n-soabã sẽn zems ne a Ghana goosneema ne Etazĩni yʋʋm kobsẽ wã koe-moonegã tʋʋmde. A sẽn dat n maan bũmb ning fãa yaa n dɩk ligd milyõ 498.2 wã n paas n paas n na n sõng ned ne a kom-bɩɩsã tɩ b paam n paam n paam pãnga.  [10][11] Yaa yʋʋm a nu la b sẽn yãk tɩ b na n maan b sẽn na n maan bũmb ning fãa wã. [10]

Sebtiise

[tekre | teke sidgem]